گیلان خان خوش نواز هنرمند ماندگار سیاهکلی

به گزارش درسیاهکل، نغمه‌هایشان گرچه همواره برخاسته از دل طبیعت بوده، اما توگویی صدایشان دیگر به مذاق امروزی‌ها چندان خوشایند نیست! هرچند این هنرمندان بزرگ، میراث دار موسیقی نواحی ایران هستند و آوازها و صدای سازشان، بازگوکننده تاریخ موسیقی ایران. استاد گیلان خان خوش نواز، ازجمله همین مردان بزرگ عرصه هنر و موسیقی می‌باشد که سرنا و کمانچه می‌نوازد؛ با همان گویش‌های زیبای گیلکی که به طرز غریبی بر دل می‌نشیند. این استاد بزرگ در پنجمین جشنواره موسیقی آیینه دار (موسیقی نواحی) ازجمله میهمانان این برنامه بود که بعد از سال‌ها عزلت، بار دیگر حضور در روی صحنه را تجربه کرد.

نغمه‌هایی برخاسته از طبیعت
استاد گیلان خان خوش نواز نیز از هنرمندان پرآوازه خطه سرسبز شمال، متولد ۱۳۰۴ و زادگاهش شهرستان سیاهکل (در استان گیلان) است.

او خود را این‌گونه معرفی می‌کند: «اسم من گیلان خان خوش نواز است و علاقه‌مندی‌ام به موسیقی به دوران کودکی‌ام برمی‌گردد؛ پدرم نوازنده بود و به دنبال او من هم پی موسیقی و نوازندگی رفتم. ۸۰ سال است که با موسیقی زندگی می‌کنم و کمانچه و نقاره می‌نوازم. من با سازم به بسیاری از کشورهای خارجی و ازجمله فرانسه سفرکرده‌ام و ساز نواخته‌ام.»

گیلان خان حدوداً دو سال گذشته تصادف کرد و براثر این سانحه پاهایش آسیب شدید دید. او هنر موسیقی را به‌صورت سینه‌به‌سینه آموخته، درواقع خاصیت موسیقی مقامی گیلان همین است.

این هنرمند بزرگ حرفه‌اش کشاورزی است و آن را از پدر به میراث برده؛ حرفه‌ای که بی‌ارتباط با هنرش نیست، چراکه آواهایش برخاسته از دل طبیعت است، البته گیلان خان بیشتر دشتی می‌خواند.

وی سال‌های بسیاری است که در جشنواره موسیقی نواحی شرکت نمی‌کند، با این حساب گلایه‌ای هم ندارد و معتقد است همه باید از این جشنواره نان بخورند.

گیلان خان می‌گوید: «من موسیقیدان نیستم و از روی علاقه به موسیقی گرایش پیداکرده‌ام، البته شاگردانی دارم که به آنها آموزش داده‌ام و هرازگاهی به دیدنم می‌آیند.»

او مقام‌هایی چون کشتی مقام، لزگی، برگ سری، گهواره سری، آواز رضا خوانی، آواز گلن گشتی و… را با همراهی سرنا و نقاره در جشن‌ها و مراسم می‌نوازد و می‌افزاید: «به اعتقاد من موسیقی مقامی ما هنوز زنده است و نفس می‌کشد و آن‌هایی که موسیقی من را می‌شناسند آن را دنبال می‌کنند، البته همه نمی‌توانند به‌مانند من بنوازند و جوانان هم چندان پیگیر یادگیری نیستند و نمی‌توانند اجرا کنند و اگر هم کارهایی شنیده می‌شود صدایی شبیه‌ساز نقاره نیست و متفاوت می‌نوازند.»

او در پاسخ به این سؤال که آیا جوانان مسیر هنری شمارا ادامه خواهند داد یا خیر، گفت: چه بگویم، شاید، من به جوانان سفارش می‌کنم با شرایط روزگار بسازید و چشمانتان پاک باشد.

گیلان خان تأثیرگذاری بسیاری در نقاره نوازی شرق گیلان داشته است. او هشت فرزند دارد و همسرش فوت کرده و به‌تنهایی زندگی می‌کند.

در گیلان معدود افرادی هستند که به آنها لقب خان می‌دادند، در قدیم خان موسیقی به افرادی تعلق می‌گرفت که به لحاظ علم موسیقایی، قدرت نوازندگی و شخصیت هنری به مرتبه بالایی رسیده‌اند؛ مانند نصرالله خان نوازنده کمانچه یا ابرار خان نوازنده سرنا.

موسیقی نواحی هنوز مظلوم است
محمد آفریدون از شاگردان گیلان خان خوش نواز و سرپرست گروه موسیقی «آوای مهر» است.

او می‌گوید: موسیقی نواحی ما هنوز هم از جایگاه مناسبی برخوردار نیست، چه در ایران و چه در خارج از ایران، چون نگاه تخصصی کمتری به این موسیقی شده و تا به امروز هم جشنواره‌های تخصصی موسیقی استانی نداریم.

آفریدون ۱۱ آذرماه با گروه موسیقی «آوای مهر» در تهران اجرای برنامه داشته و حدود ۳۰ سال است که موسیقی ایرانی کار می‌کند و ۲۰ سال است پژوهش‌هایی در موسیقی گیلان انجام می‌دهد و آنها را بازآفرینی کرده است.

او می‌گوید: موسیقی در گیلان شرایط بسیار خوبی دارد و به عقیده من روند رو به رشدی داشته و فکر می‌کنم نسل امروز به موسیقی گذشته خود رجوع کرده‌اند. موسیقی گیلان بسیار گسترده است و از دیرباز موردتوجه بوده؛ به‌طور مثال استاد ابوالحسن صبا به این خطه و به شهرستان سیاهکل سفرکرده و آثار بسیاری از موسیقی گیلان جمع‌آوری کرده است.

این هنرمند سیاهکلی در ادامه می‌افزاید: موسیقی نواحی به لحاظ تخصصی بررسی نمی‌شود و بهتر است بگوییم بیشتر روابط حاکم است. هرکسی که ارتباط بیشتری با برگزارکنندگان داشته باشد در جشنواره موسیقی نواحی شرکت می‌کند نه بر اساس کارکرد. به‌طور مثال در معتبرترین جشنواره موسیقی کشور یک گروه بیش از چند سال است شرکت داشته اما گروه‌های فعال بسیاری هستند که خبری از آنها نیست.

بخش دیگر صحبت آفریدون در مورد پژوهش‌های استاد محمدرضا درویشی است و می‌گوید: استاد محمدرضا درویشی یکی از بزرگان موسیقی کشور است و آثار فاخری از خود درزمینهٔ موسیقی بجا گذاشته، اما در کتاب دایره‌المعارف موسیقی حق مطلب را آن‌طور که بایدوشاید در مورد موسیقی شرق گیلان ادا نکرده، چون زمانی که به سیاهکل جهت پژوهش سفر کردند؛ افراد مطلع زیادی در قید حیات بودند که می‌توانستند در غنای این کتاب ارزشمند کمک شایانی داشته باشند، ولی این‌طور نشد.

وی تصریح کرد: نکته دیگر گروه‌هایی است که با عنوان گروه‌های موسیقی نواحی در تلاش هستند موسیقی نواحی را معرفی کنند، بهتر است این دوستان تحقیقاتشان بازتابی از واقعیت موسیقی آن منطقه باشد. به‌عنوان نمونه بخشی از اجرای یک گروه قطعه معروف «رعنا» است و گویا عده‌ای گفته‌اند خانه رعنا درسیاهکل است درحالی‌که «رعنا» در منطقه اشکورات زندگی می‌کرد. متأسفانه کسانی که روی موسیقی اقوام کار می‌کنند این مسیر را اشتباهی رفته‌اند. درحالی‌که با تحقیق و تفحص می‌توان مستندات را برای تاریخ موسیقی به یادگار گذاشت.

این هنرمند سیاهکلی در پاسخ به این سؤال که شهری شدن چقدر در موسیقی سنتی گیلان تأثیر گذاشته بیان کرد: به‌هرحال بی‌تأثیر نخواهد بود. اگر بخواهیم در مورد موسیقی اصیل گیلان صحبت کنیم باید معطوف به سازهایی چون کمانچه، سرنا و نقاره باشد. در حال حاضر ضرورت دارد که در ساز بندی موسیقی گیلان تغییراتی صورت گیرد؛ به‌عنوان نمونه کارهایی که استاد پوررضا و حسین حمیدی در آلبوم «گیل لو می گیلان و شمشال» انجام داده‌اند. به نظرم مدرنیته شدن لازمه موسیقی است اما با حفظ محتوا.

آفریدون می‌گوید: در گیلان هم ساز کمانچه نواخته می‌شود و یکی از سازهای قدیمی این استان بوده، حتی کمانچه‌های ۵۰۰ ساله هم در این استان دیده می‌شود، اما همان‌طور که قومیت‌ها لهجه‌های خاص خودشان را دارند، موسیقی هر منطقه هم گواه همین موضوع است، به‌طور مثال لهجه نواختن کمانچه لرستان با گیلان کاملاً متفاوت است، البته نوع کوک بیشتر معرف این ساز است، مقام‌هایی که در موسیقی گیلان با کمانچه نواخته می‌شود برگرفته از جغرافیای این استان است.

او در مورد اینکه موسیقی سنتی ما چقدر نشات گرفته از موسیقی نواحی است بیان کرد: موسیقی نواحی مجزا از موسیقی سنتی نیست، درواقع اقلیم‌های مختلف ایران ملیت را تشخیص می‌دهند. گوشه‌های بسیاری در موسیقی محلی ما وجود دارد که به موسیقی دستگاهی واردشده مثل آواز دیلمان گوشه گیلکی، یاد گذشته و غم‌انگیز.

در گیلان سبک خاصی وجود دارد که نمایانگر موسیقی این خطه است، البته بیشتر اشاره به سیاهکل و دیلمان بوده، شاید یکی از دلایل اصلی سفر استاد ابوالحسن صبا به این منطقه بود که در معرفی مقام‌ها و شناساندن آن و اضافه کردن به ردیف دستگاهی موسیقی ایرانی باعث شد که موسیقی سیاهکل و دیلمان بیشتر شنیده شود، ولی مناطق دیگر از این حیث کم‌بهره بودند، چون هر جا که زندگی جاری است موسیقی هم جریان دارد.

منبع:روزنامه ایران

انتهای پیام/