افزایش کیفیت تولید و لزوم توجه مردم گیلان به کشت‌های دوم و بهره‌برداری بهتر از زمین

درسیاهکل/شیما بالایی: رشد روزافزون جمعیت و اهمیت تأمین غذای جوامع و تأثیرگذاری بخش کشاورزی بر اقتصاد کشورها بر اهمیت گسترش و علمی کردن بخش کشاورزی در کشورهای درحال‌توسعه عامل مهمی برای پیشرفت این جوامع محسوب می‌شود و به عنوان موتور محرک رشد اقتصادی عمل می‌کند.
کشاورزی در ایران بزرگ‌ترین بخش اقتصادی پس از بخش خدمات است که حدود ۲۰ درصد تولید ناخالص ملی و سهم عمده‌ای از صادرات غیرنفتی را به خود اختصاص می‌دهد، همچنین محل اشتغال بخش وسیعی از جمعیت کشور است، بدین ترتیب رشد این بخش تا حدود زیادی تعیین‌کننده رشد اقتصادی کشور است.
با توجه به وسعت شهرستان سیاهکل و اراضی قابل کشت فراوان با دسترسی مناسب و کافی به آب کشاورزی و حاصلخیزی مناسب خاک و شرایط اقلیمی منطقه سیاهکل و دیلمان می‌توان برای زمین‌های کشاورزی موجود در منطقه، کاربری‌های مختلفی جهت کشت محصولات زراعی مختلف تعریف نمود.
بخش عمده‌ای از زمین‌های کشاورزی منطقه به کشت محصول برنج اختصاص دارد که این حجم عظیم مزارع فقط ۵ ماه از سال زیر کشت می‌رود و عملاً در نیمه دوم سال سطح وسیعی از زمین‌های کشاورزی به حال خود رها می‌شوند و این در حالی است که زمین‌های کشاورزی منطقه استعداد بی‌نظیری در تولید محصولات مختلف زراعی را دارند.

با توجه به ظرفیت‌های ارزشمندی که به لحاظ پرداختن به کشاورزی در منطقه وجود دارد، متأسفانه در بیشتر ایام سال بخش کشاورزی در منطقه عملاً تعطیل بوده و کشاورزان خانه‌نشین و بیکار می‌شوند که تبعات منفی اقتصادی و اجتماعی فراوانی را به دنبال دارد.
بسیاری از کشاورزان در نیمه دوم سال بیکارند و بیکاری موجب گرایش به فعالیت‌های نه‌چندان مطلوب اجتماعی مانند وقت‌گذرانی در قهوه‌خانه‌ها می‌شود و از طرفی نداشتن منبع درآمد مناسب و با توجه به اینکه در فصل برداشت برنج با واردات بی‌رویه محصول روبه‌رو هستیم و این امر سبب کاهش قیمت برنج شده و کشاورز ناچارا محصولش را به قیمت نازلی به فروش می‌رساند که کفاف زندگی‌اش را در کل سال نمی‌دهد و این امر با توجه به بیکار بودن کشاورزان در نیمه دوم سال منجر به رواج فقر در جامعه بومی می‌شود، ازاین‌رو کشاورز جهت گذران امور زندگی خود در کل سال می‌بایست به دنبال راهی باشد تا بتواند امرار معاش کند.
با توجه به رغبت افراد غیربومی جهت گذراندن اوقات فراغت خود در روستاها که نتیجه‌اش رشد قارچ گونه ساختمان‌های مدرن شهری و ویلاهای نامتناسب با معماری بومی منطقه شده است، البته لازم به ذکر است تمایل افراد غیربومی جهت اسکان و گذران تعطیلات در منطقه به خودی خود امر نکوهیده‌ای نبوده و چه‌بسا اگر به صورت صحیح و اصولی انجام شود موجب رونق اقتصادی منطقه خواهد شد، این موضوع زمانی نگران‌کننده می‌شود که روستاییان بخواهند برای مقابله با فقر و گذران زندگی و یا تغییر شرایط اقتصادی به فروش زمین‌هایشان بپردازند که این امر تبعات فراوانی ازجمله فقیرتر شدن روستاییان، ویلا سازی های بی‌رویه و نامتناسب با معماری بومی منطقه و به دنبال آن از بین رفتن پوشش گیاهی و رو به زوال رفتن فضای سبز و تخریب محیط‌زیست در منطقه، تغییر کاربری‌ها، در هم آمیختگی و تغییر فرهنگی و سلب آسایش مردم روستا را سبب شده که افسردگی و نزاع اجتماعی را به دنبال دارد و بومیان منطقه را به این نتیجه می‌رساند که روستا جای مناسبی برای زندگی نیست و موجبات مهاجرت روستاییان به حاشیه شهرها را فراهم می‌آورد و نکته بسیار مهم اینجاست که کاهش زمین‌های کشاورزی در کنار مهاجرت نامتناسب روستاییان به حاشیه شهرها و از بین رفتن فرهنگ و آداب و رسوم بومی منطقه از تهدیدات بزرگ حال حاضر در کشور می‌باشد.
و حال پرسش مهم این است که برای حل این مشکل و ارزش افزوده زمین‌های کشاورزی چه باید کرد؟
جامعه بومی سال‌ها به تولید تک‌محصولی اشتغال داشته و به دلیل اینکه سال‌ها به صورت سنتی تولید نموده است فاقد دانش کافی جهت استفاده بهینه از زمین‌هایش و وسعت بخشیدن به فعالیت‌های کشاورزی می‌باشد.
با انتقال صحیح دانش و مدیریت و استانداردسازی اصولی تولید می‌توان کشاورزان را به سمت کشت دوم زمین‌های کشاورزی سوق داد، با توجه به اینکه بیشتر زمین‌های کشاورزی در شهرستان سیاهکل به کشت محصول برنج اختصاص دارد و عملاً ۶ ماه از سال این زمین‌ها به حال خود رها می‌شوند می‌توان با ایجاد ساختار صحیح و اصولی، کشت دوم را در منطقه رواج داد، زمین‌های کشاورزی منطقه به لحاظ نوع خاک و شرایط اقلیمی و میزان دسترسی به آب پتانسیل کاشت انواع محصولات زراعی ازجمله برنج راتون (برنجی که از جوانه ساقه برنج پس از برداشت اول به عمل می‌آید) یکی از موارد کشت دوم است که کارشناسان بخش کشاورزی بر روی ترویج آن تأکید دارند، چراکه به علت حذف مرحله کاشت در محصول راتون و نیاز کمتر به آب و نیروی کارگر، این شیوه کاهش هزینه‌ها را در پی دارد و همچنین محصولاتی چون شبدر، جو، گندم، انواع لوبیا، سیر، انواع سبزی‌های برگی و غده‌ای، صیفی‌جات، نخودفرنگی، هویج، کلم، کاهو، باقلا و … را دارا می‌باشند، مهم‌ترین دست آورد این امر، افزون بر درآمدی که کشاورزان منطقه از کشت برنج در هر هکتار به دست می‌آورند، در کشت دوم بر اساس نوع و ارزش محصول کشت شده، درآمد مضاعفی عایدشان می‌شود.

از طرفی شالی‌کاران با افزایش تولید محصولات زراعی در کشت دوم، نه‌تنها بخشی از مایحتاج زندگی خود را تأمین می‌کنند و درآمد خانوار را افزایش می‌دهند، بلکه باعث خودکفایی در تولید این دست از محصولات نیز می‌شوند. ازآنجاکه در نیمه دوم سال، بارندگی‌ها در گیلان بالأخص در جلگه افزایش می‌یابد و غالباً شالیزارها دچار آب‌گرفتگی می‌شوند با کشت دوم که لازمه آن، ایجاد زهکش است، آب‌ها به بیرون شالیزار هدایت و ضمن جلوگیری از فرسایش خاک، از جاری شدن سیل هم جلوگیری می‌شود علاوه بر موارد فوق‌الذکر اگر کشاورز در زمین خود به کاشت بیش از یک محصول بپردازد تغییر محصول مورد بهره‌برداری در حاصلخیزی زمین بسیار مؤثر بوده و این موضوع به کشاورزی بهتر منجر خواهد شد.
امروزه تناوب زراعی (کشت دوم و سوم) یک بحث کاملاً تخصصی است، در یک برنامه تناوبی صحیح، باید تمامی نیازهای غذایی، شرایط اکولوژیکی، فیزیولوژیکی و سایر مسائل مربوط به گیاه به‌طور خاص موردتوجه قرار گیرد. کشت متوالی و پشت سر هم یک محصول و یا محصولات هم‌خانواده نه‌تنها از لحاظ بازده اقتصادی مقرون به‌صرفه نیست، بلکه به تدریج باعث فقیر شدن خاک زراعی می‌گردد.
مهم‌ترین هدف اجرای تناوب زراعی (کشت دوم)، افزایش تولید محصولات زراعی و حفظ ارزشمندی و سطح کیفیت زمین‌های کشاورزی که درنتیجه منجر به افزایش کیفیت تولیدات کشاورزی می‌شود. کشت دوم علاوه بر غنی شدن و حاصلخیزی بیشتر زمین زراعی، باعث جلوگیری از زیادشدن مواد سمی در خاک، جلوگیری از فرسایش خاک و فقر خاک، کنترل علف¬های هرز، کنترل آفات و بیماری‌های گیاهی، استفاده مناسب از منابع آب قابل‌استفاده برای آبیاری و … می‌شود. به‌عنوان‌مثال زیر خاک کردن بقایای محصولات زراعی مثل شبدر و حبوبات در شالیزارها باعث افزایش مواد عالی، بهبود کیفیت فیزیکی و شیمیایی خاک و درنتیجه حاصلخیزی آن خواهد شد و با این کار مصرف انواع کود در فصل کشت و کار برنج تا حدودی کاهش می‌یابد و همچنین برخی از محصولات کشت دوم مثل باقلا و شبدر، ازت هوا را توسط باکتری‌های ریز، جذب و باعث افزایش آن در خاک می‌شوند که این کار مصرف کود اوره را کاهش می‌دهد.
ترغیب سرمایه‌گذاران به ایجاد صنایع تبدیلی مواد غذایی و صنایع وابسته در روستاها و ایجاد زمینه مناسب برای تثبیت شالیزارها و جلوگیری از تغییر کاربری از دیگر فواید کشت دوم در شهرستان سیاهکل می‌باشد. از سوی دیگر با افزایش تولیدات مواد غذایی استان علاوه بر خودکفایی در این محصولات می‌توان در جهت توسعه صادرات گام برداشت.
با توجه به اینکه کشاورزی تک‌محصولی قادر به تأمین معیشت زندگی کشاورزان منطقه نیست و باید از حالت تک‌محصولی خارج و از اراضی مستعد بیش از یک نوبت در سال استفاده شود، با آگاه نمودن کشاورزان از فواید بسیار کشت دوم و ترویج این کشت و ارائه اطلاعات لازم در مورد محصول مناسب کشت در هر منطقه، میزان بذر و تاریخ کاشت و همچنین ارائه تسهیلات، می‌توان زمین‌های حاصلخیز کشاورزی را از شش ماه بلا‌استفاده ماندن خارج نمود.
مهم‌ترین مزیت کشت دوم بر محور افزایش تولید و اشتغال استوار بوده و این امر موجبات ایجاد و تداوم اشتغال به کشاورزی در منطقه در طول سال و افزایش تولیدشده که به خودی خود مانع ایجاد و رواج معضلاتی چون بیکاری و فقر، ناهنجاری‌های اجتماعی، مهاجرت بی‌رویه به شهرها و کلان‌شهرها، فروش زمین‌های کشاورزی و تخریب ساختار فرهنگی و بومی منطقه، تخریب محیط‌زیست و … می‌شود که درنتیجه منجر به ارتقا سطح رفاه اقتصادی و اجتماعی و رضایتمندی اجتماعی می‌شود.
انتهای پیام/