جایگاه مدیریت شهری در زیباسازی شهر ها ی کوچک

درسیاهکل/سجاد کوچک نیا :

تعریف شهرهای کوچک و متوسط
تاکنون مراکز تحقیقاتی و صاحب نظران بزرگ از سراسر دنیا تعاریفی متفاوت از شهرهای کوچک و متوسط ارائه داده اند  که این امر به خاطر تنوع در ویژگی های آندمیک این شهرهاست . البته  نیازی به ذکر آنها در اینجا نیست تنها به سه مورد از آنها اشاره می کنم.
تعریف برنامه UIA۱۹۹۹ ،طیف وسیعی از این شهرها را به عنوان شهرهای متوسط شامل می شود.در سطح کشورها،شهرهایی با جمعیت کمتر از ۵۰۰ هزار نفر و در مقیاس جهانی جمعیتی بین ۲۰ هزار تا ۲ میلیون نفر به عنوان شهر متوسط تعریف شده اند.این شهرها به لحاظ عملکردی،آنهایی هستند که حد واسط بین سکونتگاه های کوچک و کلان شهرها در سطح کل کشورهای جهان قرار دارند.
کارشناسان سازمان ملل جمعیت این شهرها را بین ۲۵ تا ۲۵۰ هزار نفر دانسته اند.در ایران ،از شهرهای میانه اولین بار به طور رسمی در گزارش های آمایش سرزمین (طرح ستیران) سخن یه میان آمده و طبقه بندی ۲۵ تا ۲۵۰ هزار نفر برای آن برگزیده شده؛در مطالعات بعدی طبقه بندی ۲۵ تا ۲۵۰ هزار نفر پذیرفته شده است.
طبقه بندی که در این بخش در نظر گرفته شده است،شهرهای دارای جمعیت ۲۵ تا ۲۵۰ هزار به عنوان شهرهای متوسط معرفی گردیده اند. شهرهایی که جمعیت آنها کمتر از حد پایین شهرهای متوسط (۲۵ هزار نفر) قرار می گیرند به عنوان شهرهای کوچک در نظر گرفته می شوند.هرچند که برخی از صاحب نظران در تعریف شهرهای کوچک بیان کرده اند که اگر جمعیت یک شهر بیش از ۱۰ هزار نفر نباشد،شهر کوچک نامیده می شود.
● جایگاه شهرهای کوچک و متوسط در برنامه ریزی ها
متاسفانه با گسترش روز افزون شهرنشینی و رشد سریع شهرهای بزرگ در کشورهای درحال توسعه مسائلی مانند بیکاری ، کمبود واحد مسکونی و خیابان و جای پارک ، بزهکاری های اجتماعی ، آلودگی محیط زیست ، حاشیه نشینی و … به وفور مشاهده می شود و این دلیلی شده برای توزیع نا عادلانه خدمات و عدالت اجتماعی در سطح منطقه و کشور .بنابراین باید برنامه ریزی دقیق و عملیاتی برای پویایی و توسعه خدمات در شهرهای کوچک و متوسط اجر نمود تا باعث جلوگیری از مهاجرت روستاییان و ساکنان شهر های درجه 2 به کلانشهر ها شود.
همچنین این شهرها با وجود اینکه آلودگی زیست محیطی کمتری نسبت به کلانشهرها داشته ، بار اقتصادی کمتری نیز برای خانواده ها دارد .
یکی از سیاست هایی که کاملا بر تمرکز زدایی و توزیع عادلانه خدمات در کشورها منطبق است ، توسعه و تقویت شهر های درجه دوم کوچک و  متوسط بوده که در دراز  مدت منجر رشد توان فعالیت تولیدی و اقتصادی در این کانون ها می شود و این امر اثر خود را  در کل منطقه نشان داده بطوریکه عوامل لازم برای شکوفایی مناطق پیرامونی خود را محیا کند .

آقای دنیس راندینلی محقق و صاحب نظر در مسائل شهری ضمن تاکید بر نقش شهرهای درجه دوم در توسعه منطقه نقش های زیر را برای این شهر ها بر می شمارد :
1-  شهرهای میانی مشکلاتی مانند مسکن ، حمل و نقل و خدمات شهری را ندارد .
2 –  پیشرفت شهرهای میانی بعلت اینکه امکانات و خدمات عرضه شده در حوزه های مادر شهری از شهرهای میانی بوده لذا گسترش این خدمات و امکانات در شهرهای میانی از نابرابری های ناحیه ای می کاهد .
3 –  شهرهای میانی از طریق ایجاد بازار و خدمات برای بخش کاورزی و نحوه سهل عرضه این تولیدات به بخش روستایی پویایی می بخشد .
4 –  شهرهای میانی با کاهش تمرکز اداری در شهرهای بزرگ باعث جلوگیری از تمرکز سرمایه در کلانشهرها و ایجاد زمینه مساعد برای توزیع ثروت میشود .
5 –  با توجه به اینکه در کشورهای در حال توسعه  ، فقر معمولا در  شهرهای میانی و کوچک دیده می شود از اینرو سرمایه گذاری در این شهرها برای جلوگیری از فقر و اشتغالزایی ضروری است.
با توجه به تحقیقات انجام شده روز به روز به نقش کلانشهرها افزوده میشود و این ضرری متوجه شهر های کوچک و متوسط خواهد بود . بنا بر این با توجه به مسائل عنوان شده و تجربیان به دست آمده است در طول سالهای اخیر هر گونه تصمیم گیری در سیاست تعادل بخشی نظام شهری ایران باید از پایین شروع شود تا ضمن حفظ روابط ارگانیکی مکان های مرکزی و بالاخره شهرها با نواحی کوچک و قلمروهای طبیعی جوامع انسانی در داخل یک سیستم با حفظ وابستگی بنیادی و متعلق به مجموعه ها در مفهوم فضایی آن شکل گیرد.
بنابراین با مدیریت جامع شهری می توان به موارد زیر عمل کرد :
1 –  از نظر زیست محیطی شهرهای پایدار و سازگار با محیط زیست به وجود آورد.
2 –  با کنترل مهاجرت های روستایی به سمت شهرهای بزرگ می توان نوعی نظام سلسله مراتبی شهری سنجیده و متعادل ایجاد کرد.
3 –  شهرهای متوسط با درجه بالایی از امکان مشارکت ساکنان،زمینه بهتری را برای توسعه و همبستگی اجتماعی فراهم می آورند.
4 –  مقابله با مسائل مسکن اهمیت بسیاری در مدیریت شهری دارد و در شهرهای متوسط امکان دادن پاسخ های متنوع به مشکلات فراهم است.
5 –  عمران روستایی از طریق شهرهای میانه،بهتر امکان پذیر خواهد بود.
6 –  هزینه های خدمات عمومی و شهری به میزان زیادی کاهش پیدا خواهد کرد.
7 –  آسیب های اجتماعی (زاغه نشینی،حاشیه نشینی،میزان جنایت،فساد و انواع آلودگی ها و جز آن)کاهش بسیار خواهد یافت.
8 – بسط عدالت اجتماعی و حقوق شهروندی
9 –  تسریع در تهیه و اجرای طرح های شهری و تطابق آن با خواسته ها و نیازهای مردم.

راهکار های عملی زیبا سازی نمای شهری
زیباسازی شهری مقوله ایی است که اهمیت و کارایی آن تنها در چارچوب زیبا سازی خلاصه نشده  و حامل تاثیراتی در زندگی فردی و اجتماعی و فرهنگی جوامع شهری باشد .
بطور مثال :
1 – میتواند باعث فرهنگ سازی در میان شهروندان بخصوص سازندگان ساختمانهای مسکونی و شهری باشد .
2 – با احداث طرحهای زیباسازی و بدیع میتواند باعث رشد زیباشناختی خانواده ها دانش آموزان و دانشجویان و رشد خلاقیات ذهنی و زیباشناختی شهروندان شود .
شهرداری ها و شوراهای شهر تمام تلاش خود را به كار می بندند تا با زیبا كردن شهرها ، به وجود آوردن مراكز ، ساختمانها ، پاركها و گردشگاههای زیبا و جالب ، توجه گردشگران و مسافران داخلی و خارجی را به شهرهای خود جلب كنند تا از آن طریق بتوانند هتلها ، مراكز خرید و بالاخره تمامی مردم را در امور اقتصادی دخالت دهند تا براساس آن اقتصاد شهری به جریان افتاده و شهروندان با كار و تلاش بیشتر زندگی بهتر و مرفه تری داشته و از حقوق بیشتری برخوردار بوده و شهرها نیز به پیشرفت های فرهنگی ، مالی رسیده  و در رتبه بالاتری قرار گیرند . در این میان مسئولان و برنامه ریزی آنها و بخصوص بودجه های اختصاص داده شده همیشه نقش اصلی را دارند . البته نباید از نظر دور داشت كه نقش مسئولین همیشه مهم تر از بودجه های در نظر گرفته شده است .
برنامه های زیباسازی و درختكاری و فضای سبز دو برنامه متقدم در امور شهرهاست كه همكاری مدیریت شهرداری و مشاركت مردم را می طلبد . بی تردید موفقیت در این امر نیازمند فعالیت های متعددی است . اینكه كمیته ای با حضور مستقیم گروه های مختلف مردم برای امور زیباسازی و امور پاركها معین شود تا در نتیجه این امر ، شهر به طور فعال به سمت زیباسازی املاك خصوصی و سرمایه گذاری مردمی در این بخش متمركز شود نه مانند شهرداری برخی شهر ها که چند سالیت جهت گذران امور به قطع درختان می پردازند و مردمی را که نسبت به این کار واکنش نشان میدهند را عده ای … بر میشمارند .
در بسياري از شهر هاي بزرگ جهان، ضوابط و مقررات ويژه‌اي در ارتباط با سيما و كالبد شهر وجود دارد و گروهي از برجسته‌ترين افراد با تخصص‌‌هاي مرتبط هنر، زيبا سازي و زيبايي شناسي به كنترل طرح هاي بزرگ و كوچك معماري و شهري از نقطه نظر هماهنگي نماي بيروني ساختمان‌ها و محيط شهري يعني از جنبه هاي رنگ، حجم، مصالح مناسب، فضاي پر و خالي نما و رعايت اصول هماهنگي و تناسبات و… مي پردازند .
تقریبا در تمامی شهرهای جهان، دولتمردان و مدیران شهری همراه با مردم سعی میکنند چهره بهتری از شهر خود بسازند، زیرا در اینصورت علاوه بر زیبایی بصری و خوشایندی ساکنین شهر باعث میشود گردشگران بیشتری از آن بازدید کنند و همتراز با شهرهای پیشرفته و زیبا و با کیفیت جهان ، به رقابت بپردازند.
حال این سوال در ذهن ما شکل می گیرد که  چرا کوچه ها و خیابان ها نازیبا هستند؟
شاید چندین علت وجود دارد:
1 – روشی برای مشارکت  دادن  مردم در زیباسازی شهری طراحی نشده است .
2 – مردم از آموزش های  لازم  برای یک زندگی  شهروندی موفق برخوردار نشده اند
3 – مردم هنوز به نقش زیبا سازی شهرها و تاثیرات روانی آن بر جسم  و روان خود اطلاع ندارند…
5 – مردم گاهی زیباسازی شهرها را با چراغانی کردن و مصرف  بی رویه برق مترادف می دانند.
6 – مسئولین شهر علم و سواد کافی در این زمینه را ندارند .
7 – تصمیم گیری ها خودسر و بدون مشارکت کار بلد ها صورت گرفته
هنگامی که از منزل شخصی خود خارج می شویم در می یابیم  که به محیطی قدم  گذاشته ایم  که دیگر کسی در فکر زیبا نمودن آن نیست  و شهرداری نیز از منابع انسانی کافی برای حضور در تمامی اجزای شهر برخوردار نیست  و چه بسا  برای حضور در تمامی قسمت های  شهر ، نیاز  به لشکری  بیکران از انسانهاست که امکان تامین آن  نیز امکان پذیر  نخواهد بود  و تنها باید  روشی جدید برای مشارکت مردم  در زیبا سازی  کوچه ها  خلق کرد.
یکی از پیشنهاداتی که می توان  برای خلاقیت در زیباسازی  و طراحی فضای سبز کوچه ها  مطرح نمود ، ایجاد مدیریت کوچه ها و خیابان هاست ،که این امر می تواند نتایج زیر را در پی داشته باشد:
1 –  ایجاد اوقات فراغتی سالم  برای مردم در کوچه ها برای  زیبا سازی
2 –  افزایش امنیت  به علت حساس شدن  مردم نسبت به سرنوشت یکدیگر
3 – تلاش  مردم جهت جلوگیری از آلودگیها در شهر و آموزش کودکان در اثر این مشارکت  جمعی
4 – شناسایی افراد نخبه در عرصه زیباسازی و بکارگیری از وجود آنان در تصمیم گیریهای کلان شهر
5 – زیبایی شهر و علاقمندی  جهت پیاده روی در کوچه ها و لذت بردن  از زیباییها  و ایجاد مناظر بدیع  و نو
6 – آرامش  روانی به علت ایجاد محیط زیبا
7 – برگزاری مسابقات شهری  در خصوص  انتخاب زیباترین کوچه های شهر
8 – ایجاد تحول در شهرها  و همه گیری  آن در سطح کشور
پس بیاییم برای زیبا سازی شهرها ، تفکر نماییم  و شیوه های نو یی را برای رسیدن به این هدف  بوجود آوریم

منابع
بر اساس پروژه معماری و شهرسازی سجاد کوچک نیا با راهنمایی دکتر ربیع منتصر کوهساری
سازمان زیبا سازی شهر تهران
سامانه ایده های مدیریت شهری
سازمان زیبا سازی شهرداری قزوین
اداره زیبا سازی شهرداری زنجان
وبسایت ویستا