پسماند ها و خطرات حاصل از آنها

درسیاهکل/جمشید عطار حمیدی : متاسفانه چند مرحله زباله های خانگی شهرستان سیاهکل اجازه دفن در محل دفن زباله توسط شهر داری لاهیجان داده نشد و زباله ها در محل ایستگاه آتش نشانی دپو شده بود. در صورت تکرار این کار ، این محل ( آتش نشانی ) محلی برای تولید حشرات مضر و حیوانات موذی خواهد شد که سلامتی ساکنین همجوار را به مخاطره خواهد انداخت.

پس بایستی فکری برای رفع این معضل و جلوگیری از تکرار آن توسط مسئولین شهرستانهای سیاهکل و لاهیجان بشود.

پسماند ها و خطرات حاصل از آنها : زباله معضلی است که دامنگیر اجتماعات بشری شده است.پیشرفت تکنولوژی بدون توجه به مضرات حاصله از آن می رود تا بشریت را به نابودی بکشاند.امروز کشور عزیز مان ایران با معضل دفع زباله مواجه است.

مدیریت های شهری با توجه به حجم بجا مانده از پسماند های حاصل از فعالیت بشری مستاصل در کنترل آن است. لذا مدیریت پسماندها که عبارت است از جمع آوری- حمل و دفع یا بازیافت – بایستی بگونه ای نظارت شود که نتیجه حاصل جلوگیری از کاهش زیان های آن به انسان محیط و حفظ زیبائی شهر ها باشد.عمده کار مدیریت پسماند تعیین محل بهداشتی برای جمع آوری زباله در شهر ها – حمل به مناطق دفن یا بازیافت است .

مدیریت پسماند های شهری بایستی با آموزش دادن شهروندان و انواع زباله ها ی شهری از نظر شکل (جامد-مایع-گازو رادیو اکتیو) با نظارت در این مهم و روش های انهدام و بازیافت آن که عبارتند از:۱- دفن زباله landfill -2- سوزاندن incineration -3-بازیافت recycling- 4-پایداری sustainability -5- بازیابی منابع disposal sources- 6- روش اجتناب و کاهش( avoidance and reduction method ) است.

تلاش وافر با همکاری شهروندان تلاش نمایند. لازم بذکر است در مورد زباله های تر و خشک و خطرناک جداً از طریق رسانه ها ی عمومی آموزش لازم به شهروندان داده شود. دفن زباله و بازیافت آن به اثرات زیست محیطی آن نیز توجه خاص شود.صرف دفن و بازیافت بدون توجه به اثرات زیست محیطی آن باعث آلودگی محیط زیست ساکنین و نفوذ در لایه های آب زیر زمینی خواهد شد. از طرفی انباشته شدن زباله در شهرها و حاشیه شهرها که سه عامل مواد غذائی –رطوبت و پناهگاه را دارد باعث رشد میکربها و تولید و ازدیاد حشرات و سایر جانوران موذی بالاخص موش که ناقل انواع بیماریها مخصوصاً ((تیفوس وطاعون)) است میشود.

سوزاندن پلاستیک و نایلون با ایجاد اسید کلریدریک هوای اطراف را آلوده و سبب ورود زیان به انسان و سایر جانداران می شود.هر تن زباله می تواند بالغ بر ۴۰۰ متر مکعب گاز گلخانهای (دی اکسید کربن) و نیز از ۴۰۰ الی ۶۰۰ لیتر شیرابه تولید شود که اثرات زیانبار بر خاک و آب دارد.وجود مگس در محل های انباشت زباله باعث اسهال-حصبه-وبا سل و غیره میشود .

از آنجائیکه حمل زباله های بیمارستانی در بسیاری از شهر ها با ماشین های حمل زباله معمولی و در محل های دفن زباله های خانگی تخلیه میشود و مسئولین محلی هیچگونه نظارتی بر این مهم ندارند این عدم دقت میتواند برای انسانها و ساکنین محل دفن زباله خطر آفرین باشد. بایستی به بسیاری از روستائیان آموزش داده شود ، هنگامیکه در منزل تزریق آمپولها را انجام میدهند نحوه دفن اینگونه سرنگها نیز به روستائیان یا دهداران آموزش داده شود.

به شهروندان و روستائین آموزش داده شود که میتوانند بیشتر ضایعات آشپز خانه را از قبیل : استخوان-ضایعات گوشتی-سبزیجات—میوه ها-پوست تخم مرغ و بسیاری دیگر از مواد قابل تجزیه را در خاک حیات منزل خود در باغچه ها دفن و به کمپوست تبدبل نمایند.

بعد از شناخت منابع تولید پسماند : خانگی( household waste )-تجاری( commercial waste)- نخاله (demolition waste ) –بیمارستانی(Clinical waste ) –صنعتی( industrial waste) بایستی با همکاری شهر داریها –ومهندسی بهداشت محیط با دفن یا بازیافت اینگونه پسماند ها اثرات حاصل آسیب های انسانی و محیطی آن را به حد اقل کاهش داد.

امروزه تولید زباله در جهان بالغ بر ۳/۱ میلیارد تن میرسد که این مقدار در سال ۲۰۲۵ بالغ بر ۲/۲ میلیارد تن خواهد رسید. که درصد ترکیب خشک آن برابر آمار اعلام شده (کاغذ ۱۷%-پلاستیک۱۰۵-شیشه۵% فلز۴% مواد بازمانده از موجودات زنده ( organic )46% و سایر موارد ۱۸% است.

پسماند .

هنوز زباله های بیمارستانی در بسیاری از شهر ها و روستا ها بدون توجه به عواقب مخاطره آمیز آن بصورت غیر بهداشتی حمل و به محل دفن زباله های خانگی برده میشود که این امر بسیار خطر ناکی است.

در قانون بلدیه بیستم ربیع الثانی ۱۳۲۵هجری قمری نظافت شهری بر عهده شهرداریها گذاشته شد که با تکمیل قانون ۱۳۳۴ شمسی مراقبت در امر بهداشت بخشی از وظایف شهرداریها در روند تکمیل قانون قبلی شد.

لذا بعد از انقلاب که بسیاری از قوانین بدون در نظر گرفتن و تطبیق با قوانین قبلی مصوب شد .حیطه شرح وظایف در هم تداخل نمود و بناچار به جهت جلوگیری از بیماریها وزارت بهداشت-درمان و آموزش پزشکی با صدور بخشنامه مورخ ۲۸/۷/۱۳۷۶با توجه به بیماریهایی از قبیل هپاتیت و ایدز و حساسیت امر و خطراتی که از زباله های بجا مانده از مصرف بیمارستانی مردم را تهدید میکرد تفکیک-جمع آوری و دفع زباله های بیمارستانی را از طریق استانداریها مطرح و در شورای بهداشت هر استان قرار شد که بدقت اجراء گردد.

دفع زباله های خطرناک از روش دفن ترانشه های ویژه با استفاده از پودر آهک و محل نگهداری موقت زباله ها و نوع زباله ها و نحوه دفن آنها مشخص شد .در بسیاری از شهرستانها مدیران فعلی بضاً اطلاعی از این دستور العمل نداشته و بسیاری از مطب ها و کلینیکهای خصوصی و بعضی از کلینیکهای دولتی نیز هیچ گونه نظارتی نمی شوند.

به نظر می آید مهندسی بهداشت محیط ایران مسئولیت سنگینی برعهده دارد و بایستی پیگیر آن باشد. زباله های نوک تیز و برنده که در بعضی مطب ها و کلینیکها در سطل های مخصوص جمع آوری زباله قرار داده میشود همراه با زباله های خانگی تحویل شهر داریها داده میشود وهمراه با زباله های خانگی دفن میگردد که حتی فاقد هر گونه علائمی هشدار دهنده می باشد.

بسیاری از شهر های ایران فاقد مکان مناسب جهت دفن زباله های خانگی و تجاری هستند و بسیاری از شهروندان به لحاظ عدم آموزشهای لازم از رسانه های عمومی و یا عدم امکانات دسترسی به سطلهای جمع آوری زباله آنرا در محیط زیست خود رها می کنند .

وجود پلاستیکهای در سطح اتوبانها و محیط های جنگلی و کنار رودخانه ها و دریاها دلیل بر اینگونه به توجهی ها در آموزش و ایجاد امکانات اولیه جمع آوری زباله است که علاوه بر آسیب های انسانی زیبائیهای شهر ها را زیر سئوال قرار داده است.

آزمایشگاهها و مراکز تحقیقاتی که با مواد پرتوزا سرو کار دارند افراد با تجربه موظفند از دستگاههای (film bag) استفاده نموده و هر شش ماه یکبار به آزمایشگاه تشخیص طبی مراجعه و آزمایش کامل بدهند و در مراکز آزمایشگاهی پرتوزا میبایستی دستگاههای حساس ( GAIGER ) جهت شناسائی ریخت و پاش (splash ) مواد پرتو زا وجود داشته باشد.

مواد آلاینده حاصل از مواد پرتوزا بایستی با دستمالهای مخصوص جاذب رطوبت (pad) پاک شده و پدها به سازمان انرژی اتمی جهت بی اثر نمودن پرتوزائی انتقال داده شوند.

با توجه به اینکه در حال حاضر تولید زباله در کشورمان حدود چهل هزار تن در روز است و با رشد جمعیت بیشتر نیز خواهد شد کمتر از چهار درصد آن بازیافت میشود ، از این مقدار پسماند روزانه بالغ بر ۲ هزار و ۵۰۰ تن در گیلان تولید میشود که این مقدار برای جمعیت ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار نفر قابل تامل است و گیلان را در زمره اولین استان ایران در تولید پسماند قرار داده است.

تولید سرانه زباله برای هر نفر در روز ، در گیلان ۰۴/۱کیلو گرم می باشد در حالیکه میدانیم ۷۰% زباله های خانگی را زباله تر تشکیل میدهد. با توجه به اینکه گیلان منطقه اکوتوریسم است اکثر گردشگران به علت عدم دسترسی به امکات اولیه سطل های نگهداری زباله آنها را در جنگل های حاشیه شهر ها می نمایند . پلاستیک های حاصل از اینگونه فعالیت انسانی می توانند حدود ۵۰۰ سال باقی بمانند .