نحوه ارتباطات مخابراتی بین شهری و درون شهری در ایران

درسیاهکل/امیرحسین شبرنگ: شاید برای شما هم سوال باشد که ارتباطات مخابراتی در ایران به چه صورت است؟ یا زیر ساخت مخابراتی کشور چگونه کار میکند؟ ما اینبار میخواهیم این مورد را تا حد ممکن بررسی کنیم.

خب ارتباطات مخابراتی مثل تلفن و اینترنت و… ، به صورت ترکیبی سیمی و بی سیم است. اما استفاده از هر تکنولوژی استاندارد و قوانین خاص خودش را دارد. همانطور که میدانید، ارتباطات رادیویی در حالت نرمال هزینه نصب و نگهداری بالاتری به مراتب نسبت به ارتباط بر بستر کابل(فیبرنوری) دارد و ناپایدارتر است. همچنین از نظر پهنای باند ظرفیت کمتری دارد.
در سر تا سر شهر ها و روستا دکل های موبایلی bts زیادی نصب شده است. که شاید ما به آن توجه نمیکنیم اما دروازه ارتباطات ما آنها هستند.

در نقاط شهری ما یک یا چند نقطه مخابراتی داریم که باتوجه به ظرفیت ها این تعداد متغیر است. زیر ساخت ارتباطی کشور در دست شرکت مخابرات زیرساخت کشور است، یعنی تمامی اپراتورها باید از زیر ساخت شرکت مخابرات استفاده کنند(اجاره ای) یا خودشان تجهیزات خودشان را داشته باشند که این مورد بسیار بسیار هزینه بر است برایشان. ارتباطات بین شهری مثلا شهر رشت تا شهر رودسر بر بستر کابل(فیبرنوری) است که در ابتدا از رشت به سمت آستانه اشرفیه سپس به سمت لاهیجان این کابل کشیده میشود ، در مسیر لاهیجان در قسمت بازکیاگوراب تقسیم شده و یک رشته به سمت سیاهکل و یک رشته به سمت لاهیجان هدایت می شود. از لاهیجان به سمت لنگرود و سپس به رودسر میرسد. حالت نرمال ارتباطات بین شهری به این صورت است. این کابل های نوری پهنای باند بسیار بسیار زیادی دارند و کابل های قطوری هستند که میتوانند یک شهر چندین هزارنفری یا چندین میلیون نفری را پوشش دهد. خب پس از اینکه این کابل های نوری به شهر میرسد، مستقیما وارد مراکز مخابراتی میشود.( معمولا در شهرهای استان گیلان باتوجه به جمعیت و وسعت کم شهرها یک مرکز مخابراتی داریم.)
سپس کابل فیبرنوری از مرکز مخابراتی به دو دسته تقسیم میشود: ۱-ارتباط بین شهری بر بستر سیم(برای تلفن های ثابت و اینترنت adsl , vdsl , ftth و fttx 2-ارتباط رادیویی برای کارهای خاص و تلفن های همراه
ارتباط بر بستر سیم خب همانطور که همه شما میدانید از مراکز مخابراتی در سر تا سر شهر به مناطق اصلی شهر میرسد و تبدیل به یک ایستگاه میشود (که به آن کافو میگویند). سپس از آنجا مجموعه‌ای از سیم ها به سمت ساختمان یا یک مجموعه ای هدایت میشوند و در ایستگاه خانگی(که به آن پُست میگوند) قرار میگیرند و سپس از آنجا مستقیم به سمت واحد مسکونی مورد نظر هدایت میشود.

اما در مورد ارتباطات رادیویی و تلفنی کمی قضیه متفاوت تر است. اپراتورها (همراه اول، ایرانسل، رایتل و…) ابتدا در نقاط شهری دکل های bts خود را نصب میکنند. سپس اگر در آن منطقه‌ای که دکل bts نصب شده است ایستگاه فیبرنوری قرار داشته باشد، دکل از طریق آن به مرکز مخابراتی وصل میشود و سپس به شبکه وصل میشود، اگر فیبر نباشد به صورت رادیویی به مرکز مخابراتی وصل میشود تا بتواند به شبکه وصل شود. پس دکل ها از طریق امواج رادیویی با موبایل ما ارتباط برقرار میکند و در صورت وجود فیبر نوری از طریق فیبر نوری و در صورت عدم وجود فیبر(مثل اطراف و حومه شهر، مناطق جنگلی و… که وجود فیبر نوری در آن مناطق غیر منطقی است) از طریق امواج رادیویی به مرکز مخابراتی وصل میشود.

برای روستاها هم به همین صورت است، در روستاها یا مراکز دهستان ها، یک دکل مادر یا همان دکل اصلی که در شهر به آن مرکز مخابراتی گفته میشود نصب میشود. حال اگر روستا در مسیر فیبر نوری قرار گرفته باشد ، دکل اصلی از طریق آن به شبکه متصل میشود ، اگر نه ، از طریق امواج رادیویی به نزدیک ترین دکل در مرکز مخابراتی شهری که آن روستا یا دهستان زیرمجموعه آن قرار دارد متصل میشود تا از آن طریق به شبکه وصل شود. حالا وقتی دکل اصلی یا از طریق فیبر یا امواج رادیویی به شبکه وصل شد ، دکل هایی که در روستاهای دور دست تر یا اطراف و جنگل و… قرار دارند ، باتوجه به اینکه در روستا ها و مناطق جنگلی و دور دست فیبر نوری نداریم ، این دکل ها به دکل اصلی یا مادرِ آن روستا از طریق امواج رادیویی متصل میشوند. تا اینجا مشکل ارتباطات تلفن همراه حل شد. حالا از همان مرکز مخابراتی روستا که دکل در آن قرار دارد و منشأ و سرچشمه ارتباط است ، کابل های مسی به سمت منازل مسکونی و تجاری روستا نشینان عزیز کشیده میشود و اینگونه روستاها به تکنولوژی اینترنت adsl مجهز میشوند و میتوانند کیفیت اینترنتی همانند شهرنشینان داشته باشند. دلیل اینکه بعضی دکل ها از طریق فیبرنوری به شبکه متصل میشوند و بعضی ها از طریق امواج رادیویی ، دلیلش کمتر کردن میزان آلودگی فرکانسی و پایدار کردن شبکه و افزایش عمر تجهیزات آن دکل می باشد که بهتر است حتی الامکان دکل ها از طریق فیبرنوری به شبکه متصل شوند. گاهی برق قطع میشود، مخصوصا در فصل زمستان و در بعضی مناطق اینترنت قطع میشود و در بعضی مناطق خیر و یا اصلا اینترنت های خانگی ممکن است قطع نشود. این مورد یکی از موضوعات بحث بر انگیزیست که این روزها از ما میپرسند که دلیلش چیست.
خب من از مرکز مخابراتی شروع میکنم. باتوجه به اینکه مرکز مخابراتی قلب تپنده ارتباطات شهرستان است، دکل و تجهیزات آن(کافو های نوری و مسی) به باتری های قوی و برق اضطراری مجهز هستند. این باعث میشود آن دکل و کافوی های نوری و مسی همیشه روشن بمانند. این یعنی اگر مودم adsl یا vdsl شما را در صورت قطعی برق بتوانید با منبع باتری یا پاوربانک روشن کنید میتوانید از اینترنت خانگی استفاده کنید.
حالا دکل های توزیع شده درون شهر هم به برق عادی وصل هستند و هم باتری های قویی را دارا میباشند. حتی بعضی از این دکل ها هم برق اضطراری دارند. حالا شاید بپرسید که خب چرا پس آنتن موبایل قطع میشود؟ اینطور میتوانم پاسخ دهم که بعضی از باتری های دکل ها ممکن است آسیب دیده باشد یا توسط برخی به سرقت رفته باشد یا حتی سوخته باشد که در اینصورت ، تمام کلاینت هایی که تحت پوشش آن دکل هستند بعد از قطعی برق کم کم ارتباطشان با شبکه قطع میشود.
شما در نظر داشته باشید که در راستای منزل شما با فاصله ۴۰۰ متری(فاصله هر دکل با دکل بعدی ۴۰۰ متر) سه عدد دکل وجود دارد. در حالت عادی شما به دکل اول متصل هستید و در فاصل کمتر از ۴۰۰ متر از اینترنت ۴G استفاده میکنید. حال ناگهان برق قطع میشود. دکل اول برقش قطع میشود. تلفن همراه شما به دکل دوم متصل میشود که فاصله شما بیشتر از ۴۰۰ متر با آن است مثلا ۵۰۰ متر ، در این صورت شما از طریق تکنولوژی ۳G آنتن های آن دکل به اینترنت متصل میشود. پس از مدتی برق دکل دوم هم میرود و شما به دکل سوم که برفرض ۷۰۰ متر با شما فاصله دارد متصل میشوید اما اینبار از طریق تکنولوژی ۲G یا E آنتن های آن دکل به شبکه یا اینترنت متصل میشود که معمولا در این مرحله آخر فقط قابلیت تماس و پیام کوتاه را خواهید داشت. اما اگر در محدوده شما همان یک عدد دکل باشد کلا ارتباط شما با شبکه قطع میشود.

چندسال قبل ما قابلیتی به نام رومینگ داخلی داشتیم. زمانی که اپراتورها شروع به کار کرده بودند ، هر اپراتور باید برای خود دکل خاص خودش را میزد. مثلا در نقطه شیطان کوه لاهیجان اگر سه اپراتور ایرانسل و رایتل و همراه اول میخواستند به مشترکینشان پوشش دهی مناسبی ارائه میدادند باید در این نقطه با فاصله اندکی ۳ عدد دکل نصب میکردند که این مورد هم برای کشور هزینه بر بود و هم آلودگی فرکانسی و بیماری های عصبی و مربوطه را به همراه داشت و هم برای اپراتورها هزینه بر بود. که در اینجا بعضی از اپراتور ها دکل را نصب میکردند و بعضی ها برای جلوگیری از هزینه های اضافی و الودگی فرکانسی دست به استفاده از رومینگ داخلی زدند. یعنی اگر در آن منطقه مثلا اپراتور رایتل تجهیزات و دکل نداشت ، از طریق سرویس رومینگ ، از تجهیزات اپراتور های همکار استفاده میکرد که در این مورد هزینه های اعتباری آن مشترک کمی نسبت به حالت عادی افزایش میافت. مدتی که گذشت ، اپراتور ها تصمیم گرفتند حتی الامکان از رومینگ داخلی به جهت حفظ ارزش های شرکت استفاده نکنند و باز دست به احداث دکل های جدید زدند که در اینجا سازمان تنظیم مقررات ورود کرد و از یک سالی به بعد ، تصمیم گرفت پوشش دهی و نصب دکل ها را برعهده بگیرد. یعنی به طوری یک واسط بشود و اپراتورها تجهیزات خود را روی آن دکل نصب کنند. یعنی مثلا در نقطه شیطان کوه لاهیجان که مثلا ۱۰۰ مشترک با سیم کارت های مختلف وجود داشت و باید ۳ عدد دکل با چندین نوع آنتن روشن باشد. بجای آن یک دکل نصب شد و چند آنتن که باعث شد کاربر ها با هر سیم کارتی به آن دکل ها متصل شوند. یعنی ۱۰۰ عدد یوزر با سیم کارت های مختلف به یک دکل وصل میشدند بجای آن که ۳ دکل نصب شود ، از این ۱۰۰ کاربر ۴۰ کاربر ایرانسل ، ۵۰ کاربر همراه اول و ۱۰ کاربر رایتل ، که دکل های ایرانسل و همراه اول تعداد مشترکین بیشتری در آن منطقه داشت و رایتل ۱۰ مشترک که آن دکل معطل آن ۱۰ کاربر میشد و حداکثر استفاده را نداشت. با این کار باعث شد ، دکل و آنتن اضافی روشن نباشد و همه با هر مدل سیم کارتی به شبکه متصل شوند و فقط محدودیت اتصال وجود داشت که هر دکل توانایی سرویس دهی به ۱۵۰ الی ۲۰۰ مشترک را دارد.
امیدوارم که در این مقاله به درک درستی از ارتباطات رسیده باشید.

انتهای یادداشت/