تفاوت مقام پاپ با مرجعیت/ آیا سوء مدیریت کلیسا پاپ را مجبور به استعفا کرد

برنامه «شب آسمانی» در روزهای ۵ تا ۷ اسفندماه سال جاری به بررسی علل استعفای پاپ می‌پردازد که بخش نخست آن با حضور امیر مهرداد خسروی (مجری کارشناس) و حجت‌الاسلام والمسلمین احمد عابدی (رئیس دانشگاه علوم و معارف قرآن) برگزار شد و این موضوع، امشب و فردا شب نیز با حضور دیگر میهمانان بررسی خواهد شد.

گفت‌وگوی خسروی با حجت‌الاسلام عابدی در ادامه می‌آید:

خسروی: پاپ، یک وضع ظاهری دارد؛ از یک منظر، انسانی استعفا داده است شاید آنقدر پراهمیت جلوه نکند به ویژه ما که مؤمن به مذهب و ایمان مسیحی نیستیم طبیعی است که خیلی هم به این موضوع توجه نکنیم اما وقتی سطح ظاهری مسئله را کنار زده و عمیق‌تر به آن نگاه ‌کنیم، می‌بینیم که این اتفاق، یک رخداد تازه‌ای نیست حداقل در طی هشت قرن گذشته که ما پاپ را به عنوان گرگوری دوازدهم می‌شناسیم و او استعفا داد.

از هشت قرن گذشته تاکنون منصب پاپی که شخصاً یک منصب مادام‌العمر است، ندیدیم کسی از این جایگاه پر طمطراق به منزله یک تجلی قدرت، بر نفوذ و قلب انسان‌هایی که مؤمن به حضرت مسیح (ع) هستند استعفا دهند و یا این روند و این اتفاق رخ داده باشد اما خیلی ساده، ظرف هفته گذشته دیدیم پاپی که کمتر از هشت سال از عمر پاپی او می‌گذرد ناگهان با یک بمب خبری جهان را مواجه کرد و گفت من می‌خواهم در فلان روز و فلان ساعت استعفا دهم.

اساساً چون مشرب کلیسای کاتولیک ناظر بر یک مشرب کلیسای محافظه‌کارانه بوده و سعی می‌کرد با تمام طیف‌های جهانی در طول تاریخ، به گونه‌ای بازی‌های شطرنجی کند از این رو باید شاهد باشیم که کلیسای کاتولیک از یک تبلور رخ‌نمایی جهانی بالاتری نسبت به ژامپل دوم بتواند خود را عرضه کند و ما دقیقاً نکته معکوس آن را مشاهده کردیم.

حرف‌ها و حدیث‌های فراوانی پیرامون استعفای پاپ صورت گرفته و دلایل گوناگونی برای استعفای او در رسانه‌ها و سایت‌های خبری مطرح شده است و افراد مختلف تحلیل‌های مختلفی در این راستا داشته‌اند: عده‌ای دلیل آن را فساد کلیسا، گروه دیگر رویکرد ضداسلامی پاپ، عده‌ای هم معتقدند وقتی پاپ دید که گرایش‌های ضداسلامی از سوی جوانان کاتولیک افزایش یافته استعفا داده و یا اینکه ایشان در معرض خبر انجیل برنابا قرار گرفته ناراحت شده است.

آقای دکتر عابدی! به نظر شما واقعیت و حقایق ناظر بر این اتفاق چیست؟ واقعیت‌های کلیسای امروز به چه سمتی حرکت می‌کند؟ اقتضائات جهانی ما برای دریافت حقایق باید چگونه باشد؟ تحلیل شما بر این رخداد چیست؟

عابدی: اول اینکه پاپ مقامی دارد بدین معنا که او مدعی رهبری مسیحیت کل دنیا است اینکه پاپ از این مقام استعفا دهد یعنی این مقام اعتباری و قابل دادن و گرفتن است و این با آنچه که ما در دین اسلام داریم متفاوت است. همچنان که یک مرجع تقلید نمی‌تواند روزی از مقام مرجعیت خویش استعفا دهد و این امر شدنی نیست.

زمانی که آیت‌الله بروجردی ۳۰ سال در بروجرد بود و برای زیارت به قم رفت و به اصرار سه نفر از مراجع تقلید از جمله آیات عظام صدر، حجت و محمدتقی خوانساری در قم ماندگار ‌شد و مرجعیت تقلید آن زمان را بر عهده گرفت، این موضوع به معنای استعفای سایر مراجع از مرجعیت نیست و در واقع این نشان از عظمت روحی و روانی آن مراجع داشت. اما در مسیحیت این گونه نیست؛ کاردینال‌های مسیحی جمع می‌شوند و مقامی را به یک مسیحی به عنوان «پاپ» تفویض می‌کنند اصل اینکه این مقام قابل استعفا هست بدین معناست که این مقام، اصلی، واقعی و کمال نفسانی انسان نیست.

انجیل برنابا سابقه ۷۰۰-۸۰۰ ساله دارد کسانی که معتقدند انجیل برنابا دلیل استعفای دولت پاپ است باید گفت که مطلب تازه‌ای نیست و همگان آن را قبول ندارند قدیمی‌ترین نسخه‌های انجیل برنابا به زبان ایتالیایی است در حالی که انجیل اصیل باید به زبان عبری باشد و پیدایش انجیل برنابا موضوعی نیست که پاپ بخواهد به خاطر آن استعفا دهد. آنها معتقدند ۴۰۰ انجیل وجود داشت تنها ۴ انجیل رسمی انتخاب کردند و در مباحث خود به آن مراجعه می‌کنند و سایر اناجیل چنین اعتباری ندارند لذا این مسئله نمی‌تواند دلیل استعفای پاپ شود.

ما نباید از استعفای پاپ اظهار خوشحال کنیم اصل اینکه پاپ مردم را به خوبی دعوت می‌کند مردم را از کارهای باز می‌دارد موارد خوبی است و البته پذیرش شرک و مسئله تثلیث برای ما قابل قبول نیست. اصل این جایگاه برای ما مقام محترمی است در برخی از رساله‌ها آمده نجس کردن کلیسا حرام است. اما اینکه چه اتفاقی افتاده و پاپ را به نتایجی می‌رساند که منجر به استعفای وی می‌شود را نمی‌توان به ضرس قاطع گفت.

با توجه به اینکه رشد جمعیت در کشورهای اروپایی منفی است و برخی از کلیساها در این کشورها به مسجد تبدیل شده و جوانان مسیحی بسیاری به اسلام گرایش پیدا کرده‌اند شاید پاپ این احساس دارد که به زودی دین اسلام همه جا را فراگیرد و نخستین دین جهان شود.

خسروی: موج گرایش‌های غرب به سوی اسلام، فوق‌العاده بسیار است و با یک جست‌وجوی ابتدایی می‌توان به این نکته پی برد. اما یک جوان فارغ‌ از تمام نگرش‌ها نمی‌تواند بپذیرد چون گرایش مردم به اسلام بیشتر شد پس پاپ کنار رفته است؟ جریانات و اتفاقات اخیر از داستان‌های خفته‌ای سخن می‌گویند که پشت سر این جریان نهفته است!

عابدی: این موضوع، تنها عامل مؤثر نبود بلکه جزءالعلة است؛ پاپ در یک شرایطی است که کشیشان و روحانیون مسیحی فراوانی در اختیار او هستند در سال گذشته حدود ۴۰۰ هزار نفر کشیش شدند همچنین پاپ، فردی درس خوانده و صاحب‌نظر است.

پاپ قطعاً به این نکته تعلق خاطر دارد که مسیحیت را بیش از حد تبلیغ و ترویج کند از این رو نگاه من به استعفای پاپ این است که وقتی پاپ می‌بیند فرد دیگری می‌تواند مردم را به دین خود جلب کند خب می‌رود کنار تا او جلو آمده و فعالیت کند.

خسروی: ما ردپای رفتار هشت ساله پاپ را که رصد می‌کنیم می‌بینیم اتفاق امروز کلیسا حکایت از یک جریان عمیق تاریخی در فهم غلط از حضرت مسیح دارد.

در مقالات خوانده‌ام که آنها این تحلیل دارند و می‌گویند عالی‌ترین نماد روحانیت، انزوا و خلوت‌گزینی مردان کلیسا در پرهیز آنها از ارتباط با جنس مخالف است. این مطلب از آنجا نشأت می‌گیرد که حضرت عیسی(ع) ازدواج نکرد؛ فهم غلط از این جریان سبب شده که کلیسا در طول تاریخ همواره دچار مفاسدی در میان اربابان و پاپ‌های کلیسا باشد و اتفاقاتی مانند سوء استفاده جنسی از کودکان و یا همجنس‌گرایی کشیشان کلیسا را در دهه اخیر رقم بزند.

این مسئله نشان می‌دهد که آنها مسیر را اشتباه رفته‌اند و مقابل فطرت، خواسته‌ها و اقتضائات روحی یک انسان که خداوند آن را در وجود انسان قرار داده بایستند و این مسائل به گونه‌ای مغایرت ذاتی با کلیسا را رقم زده که تجلی جایگاه پاپ را می‌شکند و از این رو پاپ بر نمی‌تابد که در مقابل این همه اعتراضات مؤمنین استقامت کند، پس در این صورت بهتر است که پاپ خودش را ذبح کند و بگوید من نتوانستم کلیسا را مدیریت کنم مشکل از من است مشکل از ایمان و باورهای شما مردمان مؤمن به کاتولیک نیست. شما تا چه اندازه با این موضوع موافقید؟

عابدی: من اجزای تحلیل شما را می‌پذیرم اما با نظر شما موافق نیستم. در مسیحیت مجرد بودن برای روحانیون ممدوح است اما این به آن معنا نیست که تا دیدند مشکلی پیش آمده، پاپ بخواهد استعفا دهد همچنانکه وقتی فرزند پاپ، پاپ شد کسی به او اعتراض نکرد. اکنون مسائلی که اکنون به لحاظ اخلاقی دیده می‌شود درباره کشیشان بود درباره خود پاپ نبوده است. در ثانی در زمان‌های قدیم خود پاپ هم مرتکب مسائل ضداخلاقی می‌شد اما در آن زمان پاپ استعفا نداد و مسیحیت نیز زیر سؤال نرفت.

خسروی: الآن با آن زمان فرق می‌کند تبلور آن اکنون خیلی بیشتر است. در آن زمان، پاپ تا این اندازه در کانون توجه رسانه‌ها نبود، اگر در بخشی از جامعه کلیسا اتفاقی را رقم می‌خورد و بعد از ۲-۳ قرن، فردی تاریخ بی‌خردی را می‌نویسد و در آن به مصادیقی اشاره می‌کند اکنون این گونه نیست اگر پاپ کاری انجام دهد تمام دوربین‌ها روی واتیکان زوم شده و آن را تحلیل می‌کنند. اتفاقی که الان افتاد یعنی اگر خط استعفای پاپ را رصد کنیم می‌بینیم که همزمان با جریان اخیری که یکی از کاردینال‌ها برخی از اسناد ناظر بر فساد درون کلیسا را مطرح کرد همان زمان زمزمه‌هایش مطرح شد و آنها تأکید کردند که پاپ باید استعفا دهد چرا همه این امور با هم مقارن شده و آیا نمی‌تواند حکایت از قرینه‌ای مبتنی بر این اتفاق کند؟!

عابدی: مسائلی شدیدتر از این را در زمان مارتین لوتر داشتیم. او می‌گفت اساس زندگی حضرت مسیح که زهد است پس چرا باید این همه تجمل در کلیساها وجود داشته باشد؟ با اینکه اعتراض‌هایی وجود داشت اما باز هم پاپ استعفا نمی‌دهد.

در ذهن مسیحیت آن است که اگر پاپ گناهی انجام دهد توجیه می‌شود و قابل بخشش است اما در دین اسلام هر فردی که گناهی انجام دهد گنهکار خواهد بود و تفاوتی میان انسان‌ها نیست. بنابراین دلیل استعفای پاپ به سوءمدیریت او برمی‌گردد و این اقدامی ممدوح است.

خسروی: طبیعتاً فردی مانند پاپ اگر آن قدر دارای تقوای اخلاقی باشد که احساس کند نمی‌تواند کلیسا را اداره کند کنار می‌رود حتماً این فرد در پیشینه خود دارای تقوای اخلاقی بوده است که کاری را که نمی‌تواند بپذیرد به سمت آن جهت‌گیری نکند سپس او تصور می‌کرد به واسطه جریانی که ناظر بر شرایط کلیسا در آن مقطع، ناظر است او بر این باور بود که می‌توانست نسبت به آن احاطه پیدا کرده و اوضاع را مدیریت کند.

فارس