رقابت قدرت‌های بزرگ و آینده نظم جهانی

درسیاهکل/ فاضل شیرزاد: از سال‌های اخیر، جهان شاهد دگرگونی‌های عمیقی در عرصه سیاست و امنیت بین‌المللی بوده است. نظم جهانی که پس از جنگ جهانی دوم و به‌ویژه پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی به رهبری ایالات متحده شکل گرفت، اکنون با چالش‌های بی‌سابقه‌ای مواجه است. ظهور قدرت‌های نوظهور، گسترش درگیری‌های منطقه‌ای، و تغییرات شتابان در عرصه فناوری‌های نوین، پرسش‌های جدی درباره آینده نظم بین‌المللی مطرح کرده است.

تهاجم روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ را می‌توان نقطه عطفی در بازگشت رقابت‌های سنتی میان قدرت‌های بزرگ دانست. این جنگ نه‌تنها امنیت اروپا را به خطر انداخته، بلکه موجب بازآرایی اتحادهای نظامی مانند ناتو شده است. از سوی دیگر، روسیه با تکیه بر حمایت کشورهایی مانند چین و ایران تلاش دارد جایگاه خود را در معادلات جهانی حفظ کند.

چین با طرح ابتکار «کمربند و راه» و سرمایه‌گذاری در کشورهای مختلف، به رقیب اصلی ایالات متحده در عرصه اقتصادی و فناوری تبدیل شده است.

• جنگ تجاری بین این دو کشور،

• محدودیت‌های آمریکا در حوزه فناوری‌های نوین،

• و رقابت در عرصه هوش مصنوعی و ۵G،  نمونه‌هایی از این نبرد نرم هستند.

این رقابت تأثیر مستقیمی بر اقتصاد جهانی دارد و کشورهای در حال توسعه را در موقعیت دشواری قرار داده است.

منطقه خاورمیانه همچنان یکی از کانون‌های اصلی بحران‌های جهانی است. از جنگ غزه گرفته تا بحران یمن و سوریه، همگی بر امنیت انرژی و تجارت جهانی اثر می‌گذارند.

افزون بر این، ورود بازیگران جدید مانند روسیه و چین به این معادلات، باعث پیچیده‌تر شدن اوضاع شده است.

تحولات اخیر نشان می‌دهد که جهان در حال گذار از یک نظم تک‌قطبی به سمت چندقطبی است. این تغییر، هم فرصت‌هایی برای کشورها به‌ویژه کشورهای در حال توسعه ایجاد می‌کند و هم تهدیدهای جدیدی به همراه دارد.

در چنین شرایطی، کشورها باید دیپلماسی هوشمندانه و سیاست خارجی منعطف در پیش گیرند تا بتوانند منافع ملی خود را حفظ کنند و در برابر بحران‌های جهانی آسیب‌پذیر نباشند.

انتهای یادداشت/