قلعۀ گرماور (گرماوری برج)

به گزارش درسیاهکل، روستای گرماور در شهر دیلمانِ سیاهکل قرار گرفته است. دو مورد از راههای قدیمی گیلان مسیر الموت- انبوه- جلیسه- پیرکوه – گرماور – دیلمان – سیاهکل – لاهیجان و مسیر الموت- انبوه- جلیسه- پیرکوه – گرماور – کجید – املش بودند که مسیر های اصلی جلگه به کوهستان محسوب می شدند و از این رو همواره با بناهای جالب و حتا فاخر در این دو مسیر بر می خوریم که یکی از آنها دژ (قلعه) گرماور است.

در بالا‌ی دهکده‌ی «گرماور» و زیردست دهکده‌ی بزرگ «مُرَبّو» و میان دو رودخانه‌ی «شیه» و «درارو»، دژی بلند و قدیمی بوده که در منطقه ای خاص و صعب العبور قرار گرفته است.  با توجه به موقعیت سوق الجیشی کوه گرماور، مکانی مناسب برای دیده بانی و کنترل دشت های اطراف به شمار می رفته و در زمان حاضر از بنای اصلی قلعه فقط برج دیده بانی آن برجای مانده است.

از دهکده‌ی مربّو که به طرف این قلعه سرازیر می‌شویم، قبرستان قدیمی «قیس آباد» -که در جوار این قلعه است- در سمت راست ما قرار می‌گیرد. چون از این راه دسترسی به قلعه آسان است و احتمال می‌رفته است که از این راه قلعه مورد دستبرد قرار گیرد، از قدیم دو خندق کنده و دیواره‌ی کوه را نیز بریده‌اند.خندق‌ها در دل سنگ کنده شده و دیوار بریده نیز عمودی نیست، بلکه متمایل به داخل است تا کوهمالان نتوانند از آن بالا بروند.‌ پهنای خندق نخستین ۳۹۰ و پهنای خندق دوم ۵۲۰ سانتیمتر و درازای دیوار بریده شده، سیزده متر و بلندی آن ۲۷۰ سانتیمتر است.

بناهای قدیمی قلعه از میان رفته بود و از آثار موجود بدون حفاری نمی‌توان طرحی کشید تا وضع بناهای قدیمی را نشان دهد. از آثار قدیمی چهار آب‌انبار بود که قسمت اعظم آن‌ها در دل سنگ کنده شده است.  این آب‌انبارها را می توان شاهد صادقی بر آبادانی و عظمت این قلعه‌ی قدیمی دانست. آب انبار اول که در سمت غرب قلعه بود، به درازای ۴۹۰ و پهنای ۲۳۰ و بلندی فعلی آن ۱۶۰ سانتیمتر است. درازای آب انبار دوم، ۲۶۰، پهنای آن ۱۷۰ و عمق فعلی آن ۷۰ سانتیمتر است. عمق بدنه‌ی بالا که در دل سنگ کنده شده است، بیشتر است. آب انبار سوم که در جنوب برج خشتی قلعه است به درازای ۵۵۰ و پهنای ۳۵۰ و عمق ۱۸۰ سانتیمتر است. آب انبار چهارم که در جنب غربی آب انبار سوم است به درازای ۵ متر و پهنای ۲۵۰ سانتیمتر و عمق فعلی آن در حدود ۲۰۰ سانتیمتر است.برج خشتی در طرف جنوب شرقی قلعه بر سر پوزه‌ی کوه و مسلط به رودخانه بنا شده است.
رابینو می‌نویسد: «اما برج خشتی که بر سر تپه و مسلط به رودخانه بنا شده است، به دست سلیم خان، پدربزرگ قاسم خان، هنگامی که در دوران فتحعلی شاه قیام کرد، بنا شده است.» بلندی این برج که امروز به «برج خان» معروف است، ۶۸۰ سانتیمتر و قطر دایره‌ی آن از داخل، ۳۵۰ سانتیمتر و قطر دیوار برج ۱۲۰ سانتیمتر است. بلندی طبقه اول از کف تا زیر تیر ۱۴۰ سانتیمتر و بلندی طبقه دوم ۲۵۰ سانتیمتراست. طبقه اول با هفت عدد تیر پوشانده شده است. در طبقه دوم هفت طاقچه به پهنای ۸۰ و بلندی ۹۰ سانتیمتر است. بالای تیرهای پوشش طبقه بالا تخته کوبی داشته است. هشت مزغل در میان جرزهای بین طاقچه ها و هفت مزغل در وسط هر طاقچه در طبقه دوم دیده می شود. طبقه پایین و بالا، هر یک دری به پهنای یک متر داشته است.قسمتی از بنیاد برج و دیوار طبقه پایین آن از سنگ است. بلندی این قسمت بالغ بر ۳۰۰ سانتیمتر است.

کوش تله گرماور
بر بالای کوهی، سنگی منفرد، نزدیک قلعه اصلی گرماور و طرف چپ آب رودخانه، آثار حوض سنگی و بنایی دیده می شود که ظاهراً برج دیده‌بانی بوده است و از بین رفته است.  درازای حوض این قلعه کوچک ۱۱۵ و پهنای آن ۹۳ و گودی آن ۱۵۰ سانتیمتر است. راه رسیدن به این حوض بسیار سخت و خطرناک است. با کندن نهرهایی در سنگ، آب رودخانه شیه، مشهور به «ملک دره» را به قلعه آورده اند.

توضیحات:
این نوشته از کتاب «آستارا تا استارباد» نوشته‌ی دکتر منوچهر ستوده اقتباس شده است‌……..
برگرفته از تارنمای ورگ