چرا پارچه دور خانه خدا مشکی ولباس احرام سفید است

به گزارش درسیاهکل وبلاگ کردستان وب نوشت:

سالانه به طور متوسط ۱۰ تا ۱۱ میلیون نفر زائر از کشورهای مختلف جهان اسلام برای زیارت مسجد نبی (ص) و بیت الله الحرام به عربستان سعودی عزیمت می‌کنند. یکی از مهمترین ویژگی‌هایی که چشم هر زائر مسلمانی را به خانه کعبه مجذوب می کند، رنگ سیاه پارچه های نصب شده در اطراف خانه خدا است.بر این اساس این سوال اساسی مطرح می شود که چرا پرده خانه کعبه سیاه است؟ نخستین بار چه کسی به خانه کعبه سیاه پوشاند؟

پوشاندن کعبه سابقه‌ای دیرینه در تاریخ بیت‌الله الحرام دارد. این امر در دوره های مختلف سبب می شد که برای نگهداری و تعویض این پوشش منصبی با عنوان پرده داری در کنار سایر مناصب خانه خدا ایجاد شود.پارچه مشکی رنگی که امروزه با آن کعبه را می پوشانند پیراهن یا پرده کعبه یا جامه کعبه نامیده می شود. این پوشش در قرون اخیر به رنگ مشکی بوده و آیات قرآن به رنگ طلایی با خط بسیار زیبایی بر آن بافته می شود. اما قبلا از رنگ های دیگری برای این پوشش استفاده می شده است. در عصر رسول خدا، بر کعبه پارچه سفید رنگ بافت مصر مشهور به “قباطی” می آویختند و سپس از بردهای یمانی برای آن استفاده می کردند. پس از پیامبر، عمر، عثمان، حجاج و ابن زبیر بر کعبه پارچه قباطی و پرده دیبا پوشانیدند.[۱] ”

این پرده ها گاهی به رنگ سبز و گاهی قرمز بوده و گاهی با دو یا چند پرده بر روی هم کعبه را می پوشانیدند.در زمان ناصر عباسی، ابتدا پرده ای به رنگ سبز برای کعبه آماده شد و پس از آن، از اواخر خلافت وی، به رنگ مشکی تهیه گردید.پس از آن زمانی که سلاطین مصر تهیه پرده کعبه را بر عهده داشتند همه ساله پرده ای به رنگ قرمز برای کعبه ارسال می کردند .[۲]در زمان ملکشاه سلجوقی، که ایرانیان افتخار تهیه پرده کعبه را داشتند پرده هایی که برای کعبه آماده می شد به رنگ زرد بود. ابن بطوطه در سفر نامه خود (رحله) می گوید: پیراهن خانه کعبه را در شهر شوشتر خوزستان، ایران از دیبای خالص می بافتند و به کعبه می فرستادند.در سال ۱۲۲۱ تا ۱۲۲۹ که اهل حجاز افتخار تهیه پرده را داشتند. نخست پرده را از حریر سرخ تهیه کردند و سپس در سال های بعد آنرا به حریر سیاه تبدیل کردند… [۳]”در موسم حج بخصوص در روزهای نزدیک به تعویض پرده اندک اندک آنرا بالا می برند و بر می چینند و به جای آن پرده سفیدی می پوشانند و پس از انجام مراسم حج پرده نو بر آن می پوشانند .[۴]

در قرآن کریم درباره رنگ پرده کعبه موضوعی نیامده است و از نظر تاریخی نیز درباره رنگ پرده کعبه آگاهی زیادی وجود ندارد. با این وجود گفته شده که رسول خدا صلی الله علیه و آله بر کعبه پرده سیاه پوشاند. درباره پوشش و پرده کعبه بنا بر آنچه در برخی روایات‏ آمده، نخستین بار حضرت اسماعیل بر کعبه پرده انداخت‏، اما راویان اخبار (مورخان) بر این باورند که اسعد بن تبع حمیری نخستین کسی بود که در عصر جاهلی کعبه را ابتدا با پوششی از چرم و سپس با پارچه ‏های مخطط حریر یمنی پوشاند.

پس از آن نیز قریشیان به کمک هم پوشش کعبه را تأمین می‏ کردند و کعبه با چادرهای خز زرنگار سبز و زرد و با کتان نازک پوشیده می‏ شد.در همین حال به نقل از عباس بن عبدالمطلب نقل شده است: رسول خدا صلی الله علیه و آله در حج خود بر خانه کعبه جامه گران ‌بهای سیاه پوشاند. در روایت ابن سعد، نوع پارچه مشخص نشده است، اما واقدی می‏گوید: پارچه‏ ها یمنی بود.پرده کعبه در روایات دارای اهمیت فراوانی است و در برخی روایات از آن تعبیر به دامان خداوند متعال شده است که هر کس دست در آن دامان زند و به آن پناهنده شود در امان می‏ ماند.تنها رسول خدا صلی الله علیه و آله پس از فتح مکه مکرمه که اهل آن را بخشید درباره عبداللَّه بن خَطَل فرمود: عبداللَّه را بکُشید، گرچه به کعبه پناه برده باشد.بنا بر این مشکی بودن رنگ پرده (جامه) دلیل خاصی ندارد و به انتخاب تهیه کنندگان مربوط می شود.ولی با این وجود سوال اینجاست که چرا باید برای احرام لباس سفید پوشیدومسلمانان سفید و سیاه کشورهای مختلف جهان چرا باید به صورت متحد الشکل دور خانه کعبه طواف کنند؟

تمام احکام و مناسک اسلام دارای حکمت و مصلحت است ولو ما حکمت و چرایی آن را ندانیم.مرحوم شیخ صدوق در علل الشرایع در خصوص فلسفه احکام و حکمت آنها مطالبی را بیان کرده است، اما اگر در مواردی ما نتوانیم علت و فلسفه احکام را بدانیم باید دستور خدا را گوش فرا داده و به آن عمل کنیم.شاید یکی از دلایل مهم این حکم، حفظ یکپارچگی و یکرنگی حج ‌گزاران باشد به طوری‌ که مسلمانان به واسطه رنگ لباس و ظاهر خود، انگشت نما نشوند.

بنا نیست در حج افراد نسبت به لباس خود رقابت و فخر فروشی کنند بلکه همه لباسی شبیه لباس آخرت و کفن برتن کرده و در برابر پروردگار خود شبیه به هم ظاهر می‌شوند.این می‌تواند نمادی از یکسانی همه حج ‌گزاران در نزد خداوند باشد. مستحب است حج‌ گزار هنگام احرام، لباس سفید بپوشد و جامه و لباس دنیایی، لباس گناه و لباس شهوت را از تن برکند و با لباسی شبیه کفن و لباس آخرت، وارد حریم یار شود.این تغییر لباس نمادی از توجه مطلق به خدا و آخرت و بی‌توجهی به مسائل مادی و دنیوی است. از سوی دیگر نباید فراموش کنیم که سفید بودن لباس احرام در حج و عمره افضل و بهتر است، ولی در واجب بودن حتمیت ندارد.در روایتی نیز آمده که یکی از اصحاب امام صادق (علیه‌السّلام) عازم حج بود، خدمت امام صادق (علیه‌السّلام) رسید و پرسید: عازم حج هستم، می‌خواهم بدانم که آیا می‌توانم لباس احرام سیاه بپوشم؟ و حضرت پاسخ داد: احرام در لباس سیاه حرام نیست، ولی سعی کنید لباس احرام و کفن میت پارچه سیاه نباشد.

حج از زیبا ترین و پر رمز و راز ترین عبادتهادر طول دوران‌ها است. کلمه حج یعنی قصد و آهنگ کاری کردن. قصد چه چیز و آهنگ از کجا به کجا؟ خداوند بهترین اعمال را در حج گنجانده که ما از درک مفاهیم آن عاجزیم. بگونه ای که وقتی از این سفر معنوی بر می‌گردیم تازه حج خود را آغاز شده می‌بینیم. این حج تازه میقات زندگی ماست. از میقات حج تا میقات عشق. از احرام حج تا احرام عشق حالا وقتی نگاهمان به مسجدالحرام و مسجدالنبی می افتد می فهمیم معنویت چیست! ما همیشه در حال احرامیم اما خود ناآگه از این امرهستیم . ای زائر خانه خدا بدان که :«احرام در حج مقدمه ای برای احرام در بعد از حج است»این احرام قبل و بعد از حج مانند جهاد اکبر در مقابل جهاد اصغر است. کسی در جهاد اصغر پیروز می شودکه توانسته باشد جهاد اکبر را پشت سر بگذارد. حال اگر که قبل از سفر به سوی دوست ، احرام واقعی را به تن کند ، آنگاه معنی احرام و لبّیک در میقات و حج را خواهد فهمید و گرنه مانند امروز ما خواهد بود که چه بسیار افرادی که به حج می‌روند و وقتی که برمی گردند هیچ بویی از حج نبرده اند.سعدی شیرازی با چه نکته سنجی ظریفانه ای می گوید :
«خر موسی گرش به مکه برند

چون بیاید هنوز خر باشد»
که سعدی بسیار زیبا منظور خود را رسانده و ما را به فهم مفاهیم واقعی حج فرا خوانده است. امید که خدا توفیق حج واقعی را نصیب ما گرداند.

پانوشت:
[۱و۲] اصغر قائدان، تاریخ و آثار اسلامی مکه مکرمه و مدینه منوره ، ص ۹۵،۹۶
[۳] . سید کباری، سیمای مکه، ص ۱۶۱
[۴] . سید کباری، سیمای مکه، ص ۱۶۲ـ مهدی ملتجی ، فرهنگ دانستنیهای پیش از سفر به خانة خدا، ص ۲۰۱۲ ـ برگرفته از صفحه ۹۷ کتاب اخبار مکه و ما جاء فیها من الاثار، محمد ابن عبد الله بن احمد ازرقی