نکات ایمنی برق در صنعت و ساختمان

درسیاهکل/حامد بابازاده:
طرح موضوع:
گسترش روزافزون صنعت برق و پیشرفت تکنولوژی و تأثیرات آن در ساخت‌وسازها چشمگیر بوده؛ به‌طوری‌که به‌تبع آن سیستم برق ساختمان‌ها تحت تأثیر قرارگرفته است. با توجه به اینکه یکی از موارد اساسی در ساختمان‌ها، شبکه برق است؛ چگونگی طراحی و اجرا و همچنین کیفیت اجزای بکار گرفته شده در شبکه بسیار حائز اهمیت می‌باشد.
در مقاله حاضر رعایت استانداردهای ایمنی مدنظر قرارگرفته و راهکارهای مختلف ارائه می‌گردد.
جامعه بشری با سرعتی دور از انتظار در حال دگرگونی، تحول، بازسازی و نوسازی است و پذیرش این تحولات شرط اصلی حضور در جهان کنونی به شمار می‌آید. ازاین‌رو اثرات جانبی تحولاتت و تغییرات سریع را نیز باید پذیرفت. یکی از این تحولات، گسترش ساخت‌وسازهای بلند و به‌تبع آن مسائل ایمنی مربوط به آن‌هاست. بی‌توجهی به مسئله ایمنی می‌تواند به آتش‌سوزی‌های مهیب و مشکلات اجتماعی، اقتصادی و بهداشتی ناشی از آن منجر شود.
با توجه به رویدادهایی که در کشورهای درحال‌توسعه شکل می‌گیرند می‌توان نتیجه گرفت که در برخی از این کشورها تا حادثه‌ای اتفاق نیافتد و تا جان انسان بی‌گناهی تهدید نشود و سرمایه‌های کلان نابود نشوند، به رعایت اصول ایمنی توجهی نمی‌شود. حال با توجه به آنکه در کشور خود نیز شاهد بسیاری از حوادث ساختمانی بوده‌ایم، زمان آن رسیده که به مسئله ایمنی در ساخت‌وسازها در جامعه توجه جدی‌تری شود و ایمنی فقط در کلاه و کفش و دستکش خلاصه نشود. ایمنی یکی از ارکان اصلی در حفظ جان و سلامتی انسان‌ها، نیروی کار و سرمایه‌های ملی و فردی است. رعایت ایمنی در ساخت‌وسازها اکنون در مسیری قرارگرفته که به‌تدریج که جایگاه خود را پیدا کند و سازمان‌های اصلی و فرعی ایمنی در ارگانها و سازمان آتش‌نشانی می‌تواند نقش مؤثری در کاهش تلفات انسانی و حوادث احتمالی داشته باشند. البته ضوابط و قوانین مطلوب به‌تنهایی نمی‌تواند سازمان‌ها و ارگانها را در رسیدن به اهداف خود کمک کند، بلکه مشارکت و همکاری آحاد ملت لازم است تا برنامه‌های ایمنی با شکست مواجه نشوند.

آنچه در دنیای امروز حائز اهمیت است و بودجه هنگفتی از طرف دولت‌ها، شرکت‌ها و سازمان‌های گوناگون در سطح جهانی به‌ویژه کشورهای پیشرفته برای این منظور صرف می‌شود، دستیابی به بالاترین سطح استاندارد ایمنی در مقابل انرژی‌های گوناگون بخصوص انرژی الکتریکی است. به‌طور مثال کدهای جهانی NFPA، NEC،IEC،DIN،BS و بسیاری دیگر از استانداردها، بخش عمده‌ای از توصیه‌های خود را به ایمنی در مقابل انرژی الکتریکی اختصاص داده‌اند تا بدین‌وسیله حوادث ناشی از برق به حداقل ممکن برسد. در این رابطه تنها کمیسیون بین‌المللی برق ده‌ها نشریه مختلف در مورد ایمنی برق منتشر می‌کند که این امر گویای اهمیت قضیه است. از طرف دیگر از بعد معنوی و اخلاقی، زندگی انسان‌ها و حفظ سلامتی آنها از اهم مسائل می‌باشد. لذا وظیفه سنگینی بر دوش دست‌اندرکاران و مسئولین طراحی اجرا و نظارت بر استانداردهای ایمنی می‌باشد.

برق‌گرفتگی:
برق‌گرفتگی یکی از حوادث شایع در جامعه است که معمولاً در اثر بی‌احتیاطی هنگام کاربرد وسایل الکتریکی و یا حوادث محیطی اتفاق میافتد.

هرساله افراد زیادی در مراکز صنعتی براثر حوادث الکتریکی، به‌ویژه جریان برق فشارقوی، مجروح و یا کشته می‌شوند. هرگاه جریان برق با شدت کافی با بدن انسان
(به‌عنوان رسانا) تماس برقرار نماید یا از بدن او عبور کند و موجب بروز آسیب‌های خطرناک و حتی کشنده شود، برق‌گرفتگی رخ‌داده است.

برق‌گرفتگی در صنعت بیشتر درنتیجه تماس بدن انسان با قسمت‌های تحت ولتاژ تأسیسات الکتریکی اتفاق میافتد. با پیشرفت صنایع، موارد استفاده از برق نیز افزایش پیدا کرده است؛ به‌طوری‌که طبق آمارهای موجود تعداد پیشامدهای ناشی از جریان برق به‌موازات افزایش کاربرد آن، بالا رفته است.
حوادث ناشی از جریان برق تقریباً چهار درصد پیشامدهای منجر به فوت در صنایع را تشکیل می‌دهد. حوادث برقی معمولاً ناشی از استفاده از ابزار برقی با عایق داخلی ناقص، سیم خراب، یا حتی بیشتر اوقات به علت افزایش طول سیم و (ارتباط بدون عایق مناسب)، به‌کارگیری دوشاخه‌های خراب یا اتصال دوشاخه به هر دو انتها می‌باشد. خطرهای الکتریکی برخلاف خطرهای مکانیکی معمولاً با چشم دیده نمی‌شود. برای مثال یک سیم برق‌دار و یک سیم بی‌برق ازنظر ظاهری تفاوتی باهم ندارند. از طرفی رفتار انسان غیرقابل‌پیش‌بینی نیست و او گاهی دچار اشتباه می‌شود. اجسام رسانا مانند آب و رطوبت، جریان برق را از خود عبور داده و در تماس با انسان، خطرساز می‌شوند. عوامل گوناگونی مانند شدت‌جریان، مدت عبور جریان از بدن، شکل، نوع و مسیر جریان در بدن، در شدت آسیب‌دیدگی برق‌گرفتگی مؤثر هستند.

برق‌گرفتگی را در سه نوع تقسیم‌بندی کرده‌اند:
۱- برق‌گرفتگی با ولتاژ پایین (برق معمولی) که شایع‌ترین نوع برق‌گرفتگی است.
۲- برق‌گرفتگی با ولتاژ بالا (فشارقوی) که از فاصله دور (۷۱ متری) می‌تواند آسیب برساند که بیشتر درنتیجه تماس با برق صنعتی در کارگاه‌ها و مراکز صنعتی و یا افتادن سیم از دکل‌های بزرگ اتفاق میافتد.
۳- صاعقه، یک منبع طبیعی تولید الکتریسیته است که در هنگام طوفانی شدن هوا و برخورد جبهه‌های گوناگون ابرها اتفاق میافتد.

برق‌گرفتگی ناشی از صاعقه مانند برق فشارقوی عمل می‌کند و گرچه عمر کوتاهی دارد، ولی می‌تواند به‌صورت ناگهانی باعث بروز مرگ آنی افراد شود. کارکنانی که بر روی سکوهای نفتی یا تأسیسات ساختمانی و دریایی کار می‌کنند بیشتر در معرض خطر ناشی از صاعقه می‌باشند. تمامی کارکنان مراکز صنعتی در قبال سلامتی و
ایمنی خود و دیگر همکاران وظیفه‌ای بزرگ بر عهده‌دارند که شاید از هر وظیفه دیگری مهم‌تر باشد.

عقل سلیم حکم می‌کند که کارکنان مراکز صنعتی بتوانند هنگام بروز پیشامدهای اضطراری خطرناک به‌ویژه برق‌گرفتگی، اقدامات لازم را انجام دهند. لازم به ذکر است که در این مقابله، اقدامات اولیه در برق‌گرفتگی به دو صورت بیان می‌شود، نخست؛ راه‌های پیشگیری که عبارت است از روش‌ها و اقداماتی جهت جلوگیری از بروز حوادث ناگوار و
دوم؛ آشنایی و استفاده از روش‌های رایج و موردقبول برای رویارویی با پیشامدهای اضطراری.

اصول پیشگیری:
به‌طورکلی با نگهداری درست از وسایل برقی و مراقبت کامل از سیم‌کشی و رابط‌های برقی می‌توانید از بروز حوادث برقی در مراکز صنعتی تا اندازه زیادی جلوگیری کنید. همچنین توجه به این موارد باعث کاهش بروز آتش‌سوزی، بالا رفتن بهره‌وری، جلوگیری از هدر رفتن وقت تولید، کاهش تعمیر و هزینه‌های آن و نیز پیشگیری از بروز آسیب
دیدگی کارکنان، به‌ویژه افزایش سطح ایمنی در انجام کار می‌شود.
–به هنگام تعمیر، سرویس و تنظیم تجهیزات و خطوط برقی، کلید و سوییچ مربوط به دستگاه برای روشن و خاموش کردن باید در دسترس باشد، به‌طورکلی در موقع تعمیر و کار کردن با وسایل برقی از قطع بودن جریان برق اطمینان حاصل کنید، همچنین هیچ‌گاه نباید دستگاه در حال کار کردن را خاموش و روشن کنید.

–پیش از انجام هرگونه عملیات کنترل، تنظیم و تعمیر از عایق بودن ابزار مورداستفاده مطمئن شوید، به هنگام کار با وسایل برقی زیر پای خود را عایق کنید.
–هنگام صاعقه در ارتفاعات، به‌ویژه در بالای دکل‌ها، داربست‌ها و سکوهای نفتی قرار نگیرید و از تماس با اشیای فلزی خودداری کنید.
–هرگز به یک پریز یا یک سیم رابط، چند وسیله را هم‌زمان وصل نکنید.
–فردی که در محیط کاری با وسایل برقی کار می‌کند کاملاً با روشن و خاموش کردن آنها آشنا بوده و اجازه استفاده از این وسایل را از مسئول آن واحد دریافت کرده باشد.
–به‌منظور جلوگیری از بروز آسیب‌های ناشی از تماس با جریان برق، به هنگام استفاده از نردبان‌های فلزی در قسمت‌هایی که نردبان یا فرد استفاده‌کننده از آن، در تماس با قسمت‌های دارای جریان برق، اتصال‌های برق و … قرار می‌گیرند، از بسته بودن انشعاب‌ها و مسیرهای جریان برق اطمینان حاصل کنید.
–به هنگام تعویض لامپ‌ها یا تعمیر دستگاه‌ها، وسایل و تجهیزات برقی ابتدا فیوز را قطع نموده و سپس با استفاده از فازمتر از قطع جریان برق مطمئن شده و حتماً فیوز را همراه خود ببرید و یا در جعبه‌فیوز را قفل نموده و کلید را بردارید.
–در حوادثی مانند برخورد و تصادف ماشین با تیر چراغ‌برق یا دستگاه‌های فشارقوی، پیش از دست زدن به ماشین و کمک به فرد آسیب‌دیده در مورد امکان افتادن سیم برق روی اتومبیل آسیب‌دیده، دقت لازم را به عمل آورید.
–فراموش نشود که دستگاه دارای سیم‌کشی سالم، کمتر آتش می‌گیرد و نیز احتمال برق‌گرفتگی افراد در هنگام کار با آن کمتر است.
–اگر می‌خواهید در محیط کاری خود از وسیله‌ای برقی استفاده کنید حتماً باید دست‌هایتان خشک باشد و جایی هم که ایستاده‌اید، خیس نباشد. همچنین سیم‌های برق نباید در محل خیس قرار داشته باشند.
–هنگام کوبیدن میخ به دیوار یا سوراخ نمودن به‌وسیله دریل، به مسیر سیم‌کشی توجه داشته باشید.
–هرگز نباید برای جابه‌جا کردن سیم‌های برق با ولتاژ بالا، بدون هماهنگی قبلی با واحدهای ایمنی و بهداشت صنعتی اقدام کرد. فراموش نشود که فرد ممکن است در این حالت از فاصله ۷۱ متری دچار برق‌گرفتگی شود. تماس با برق ولتاژ بالا موجب مرگ سریع می‌شود.
–هنگام اتصال دوشاخه به پریز مراقب باشید که انگشتان شما به فلز دوشاخه متصل نباشد. اگر دوشاخه مرطوب یا خیس شده است، پیش از وصل دوباره به پریز یا روشن کردن وسیله برقی، خوب آن را خشک کنید. عادت کنید که هنگام عدم استفاده از وسایل برقی، دوشاخه آنها را از پریز بکشید.
– کلیدهای برق معیوب را هرچه سریع‌تر تعویض کنید. ازآنجاکه قاب یک رسانای خوب برای برق است، ازاین‌رو هرگز با دست خیس به وسایل برقی، کلیدها و پریزها دست نزنید.
– هیچ‌گاه هم‌زمان از دو دست خود برای کار با وسیله برقی استفاده نکنید، کار کردن با دست راست بهتر از دست چپ است.
– سیم‌های بدون پوشش وسایل برقی را با روکش‌های عایق دار بپوشانید.
– هنگام کار و تعمیر وسایل برقی از ایستادن روی زمین خیس خودداری کنید.
به‌طورکلی چنانچه فرهنگ ایمنی در بین کارکنان مراکز صنعتی به‌خوبی شناخته شود و نیز جایگاه ویژه خود را پیدا کرده باشد، می‌توان از بروز حوادث و آسیب‌های ناشی از کار، به‌ویژه برق‌گرفتگی پیشگیری کرد. همه افرادی که در مراکز صنعتی کار می‌کنند باید همواره نکات ایمنی زیر را رعایت کنند.
– ضروری است هرگونه نقص فنی، پیش آمد، عدم تنظیم وسایل برقی هرچه سریع‌تر به مسئول واحدهای صنعتی گزارش شود.
– ضروری است در محیط‌هایی که خطوط تحت‌فشار برق وجود دارد، تعمیر یا نصب ماشین‌آلات و دستگاه‌ها یا سیم‌کشی و هر کاری که ممکن است باعث بروز برق‌گرفتگی شود، ممنوع شده و فقط پس از قطع جریان برق، انجام آن مجاز اعلام شود.
– دستگاه‌های برقی (مانند سانتریفوژها) را نباید در حالتی که روکش آنها کشیده است به کار برد.
– در مکان‌هایی که احتمال جمع شدن گازهای آتش‌گیر وجود دارد (مانند آزمایشگاه‌ها و انبارهای مواد شیمیایی) از وسایل برقی استفاده نکنید.
– قسمت‌های خطرناک دستگاه‌های برقی باید در تمام مدت کار، دارای حفاظ ایمنی باشد. البته این حفاظ‌ها باید به‌گونه‌ای بر روی دستگاه‌های برقی نصب و به‌کاربرده شوند که خطر برق‌گرفتگی ایجاد نشود.
– لازم است تجهیزات و رساناهای برقی دارای کلیدهای جداکننده باشند تا در هنگام تنظیم یا تعمیر بتوان آنها را از منبع جریان برق جدا ساخت.
– هرگز اشیای مشکوک متصل به جریان الکتریسیته را نباید با نوک انگشت یا کف دست لمس نمود، زیرا عبور جریان برق ممکن است موجب انقباض و گرفتگی عضلات شود، به‌طوری‌که جدا کردن دست از محل اتصال غیرممکن شود.
– از همراه داشتن اشیاء و وسایل فلزی غیرضروری مانند انگشتر، کلید، زنجیر، ساعت و غیره و نیز اشیای قابل سوختن هنگام کار با تأسیسات برق‌دار خودداری کنید.
خطرات گوناگونی ناشی از برق وجود دارد که دستگاه‌های برقی، مولدها، موتورها، سیم‌های برق و درنهایت افراد را تهدید می‌کنند. جریان برق هنگام ورود و خروج به بدن، موجب آسیب پوستی می‌شود. سوختگی پوست و تخریب بافت‌های عمقی و اختلال در گردش خون بافت‌ها به دنبال تولید گرما، یکی از اثرات مهم برق‌گرفتگی است. در
محیط‌های گرم و مرطوب که معمولاً با عرق کردن پوست همراه است، مقاومت الکتریکی پوست خیلی کم می‌شود و برق‌گرفتگی شدیدتر خواهد بود. رطوبت پوست و همین‌طور سطحی که شخص بر روی آن قرار دارد در بروز حادثه مؤثرند.
اگر فرد برق‌گرفته در تماس با آب باشد (مثال روی زمین نمدار و خیس ایستاده و یا در این مکان کار می‌کند)، شدت حادثه بسیار بیشتر خواهد بود. جریان متناوب برق سبب انقباض‌های شدید عضلانی می‌شود و متعاقباً فرد ممکن است دچار شکستگی استخوان‌ها و نیز در اثر پرت شدن دچار زخم و آسیب‌های سر شود.

اگر جریان برق از قلب بگذرد می‌تواند به آن آسیب شدیدی وارد سازد، برق به‌عنوان یک شوک الکتریکی و با تحت تأثیر قرار دادن جریان‌های الکتریکی قلب باعث اختلال در جریان قلب و حتی ایست قلبی می‌شود. برق‌گرفتگی موجب افزایش شدید و موقت فشارخون شده که ممکن است باعث خونریزی مغز و چشم شود.
در صورت عبور جریان برق از اندام‌های داخلی بدن ممکن است نارسایی‌هایی در کبد، پانکراس و روده‌ها ایجاد گردد که بیشتر به علت مقاومت کم این اندام در برابر جریان الکتریسیته اتفاق میافتد. جریان برق هم دستگاه عصبی مرکزی و هم محیطی را آزرده می‌سازد. آسیب‌های شدید کلیه، نخاع و مغز جزو آسیب‌های برق‌گرفتگی است. از
آسیب‌های دیررس برق‌گرفتگی می‌توان عفونت ریوی، درد شدید اندام‌های بدن، اختلال در ضربان قلب، از بین رفتن بافت‌های عضلانی، آسیب دائمی اعصاب، نارسایی شدید در کار کلیه و خونریزی معده را نام برد.
انتهای پیام/