بازار قدیمی آسیابر (بخش اول)

درسیاهکل/مازیار امیدی ملومه: قدمت بازار در کشور ما به زمانی که مردم مکانی مشخص برای دادوستد انتخاب می‌کردند برمی‌گردد، درواقع تاریخ مشخصی نمی‌توان حدس زد، اما با توجه به آثار باستانی کشف‌شده در کشور ما، می‌توان به بیش از ۵ هزار سال بر مبنای تاریخ پیدایش شهر سوخته( زابل) اشاره کرد.
امروزه بسیاری از بازارهای قدیمی در نقاط مختلف کشور کماکان در حال فعالیت هستند، که علاوه بر مکان معین دادوستد و خرید و فروش کالا و ارائه خدمات به لحاظ ساختار معماری بسته به قدمت بازارها همواره موردتوجه گردشگران داخلی و خارجی می‌باشد.
در استان گیلان در کنار بازارچه‌ها سرپوشیده و حجره‌ای، محوطه‌هایی برای عرضه محصولات وجود دارد که افراد عادی (کشاورزان، دامداران و باغداران) می‌توانند مستقیم اقدام به عرضه کالا نمایند، البته به‌مرورزمان و با رشد جمعیت، مکان بازارچه‌ها بزرگ‌تر و زمان دادوستد سامان‌دهی شد که کم‌کم به بازارهای هفتگی یا بازار روز نام گرفت.
در استان گیلان معمولاً در کل هفته در شهرها و مناطق مختلف بازار روز وجود دارد، در کنار جذابیت و ارزان بودن کالاها همیشه دغدغه مکان معین و نظارت بر عرضه وجود دارد، این معایب باعث شده تا بازارچه‌های سرپوشیده از رونق نیفتند، در مناطق کوهستانی حوزه البرز مرکزی (سرحدّات شهرستان‌های فعلی سیاهکل و رودبار) یعنی مناطق دیلمان، پیرکوه، عمارلو و خورگام با توجه به آب و هوای متغیر عملاً بازارهای هفتگی با مشکل مواجهه بودند و در فصل سرما کلاً تعطیل بود، درنتیجه مردم از بازارهای ثابت و سرپوشیده خرید می‌کردند.
حسن دیگر بازارهای سرپوشیده برای جوامع محلی این بود که بدون نیاز به حضور مستقیم خود با سفارش می‌توانستند، ملزومات خود را تهیه کنند، در نواحی یادشده (سرحدات البرز مرکزی) چهار بازار وجود داشت:

۱- بازار دهستان کلیشم:
متأسفانه با وقوع زلزله دل‌خراش سال ۶۹ کلاً به مخروبه تبدیل شد و تقریباً اکثر کسبه در آن حادثه دل‌خراش آسمانی شدند و درنتیجه مهاجرت اندک افراد باقیمانده به شهرها عملاً اندک کورسوی کسب‌وکار از بین رفت، البته در حال حاضر تعدادی مغازه با سازه‌های امروز در دهستان کلیشم وجود دارد.
۲- بازار دیلمان و اسپیلی:
آن هم بعد از آتش‌سوزی گسترده در چندین نوبت طی صد سال اخیر در کنار تغییر بافت دیلمان از دهستان به شهر تا حدی از بین رفت، امروز به جز چند مغازه الباقی با سازه‌های امروزی ساخت یا مرمت شده و در حال کار می‌باشد، البته شهر دیلمان چند سالیست بازار هفتگی در روزهای سه‌شنبه دارد.
۳- بازار پیرکوه:
این بازار هم مثل بازار کلیشم با وقوع زلزله سال ۶۹ از بین رفت، بعد از تغییر مکان بافت قدیمی؛ امروزه مغازه‌های بسیاری در بازار فعلی با سازه‌های امروزی در این دهستان در کنار بازار هفتگی چهارشنبه‌ها رونق دارد.
۴- بازار سرپوشیده آسیابر:
روی سخن ما این بازار است.
در دهستان آسیابر در بافت جدید، در طرفین خیابان اصلی ده‌ها باب مغازه با ساختار امروز در حال فعالیت می‌باشد و در کنار آن روز جمعه هر هفته بازار هفتگی دارد، اما در بافت قدیمی آسیابر ده‌ها باب مغازه سرپوشیده با سازهای سنتی به قدمت بیش از ۲۰۰ تا ۳۰۰ سال وجود دارد.

سازه‌هایی بسیار زیبا با معماری سنتی که از حوادث و وقایع گوناگون در امان مانده است، سرنوشت این بازار به نام «جیر بازار» بسیار شنیدنیست، بازاری که صدها سال قطب اصلی کسب‌وکار و انواع خدمات مردم در نواحی البرز مرکزی بود.
از عمده مشاغل موجود در این بازار؛ چلنگری، خیاطی، قصابی، نانوایی، قهوه‌خانه، کاروانسرا، مهمان‌سرا، نجاری، آهنگری، اسلحه‌سازی، پالان‌دوزی، کفاشی، لبنیاتی، تجارتخانه، شفا خانه، دامپزشکی، عریضه‌نویسی، مکتبخانه، شال‌بافی، داروخانه، عطاری، بزازی، آرایشگاه، نعل‌بندی و ده‌ها شغل دیگر که به‌مرورزمان با مهاجرت جوانان و خالی شدن منطقه و دهستان از سکنه از رونق افتاد.
آخرین بازمانده این بازار که بیش از ۶۰ باب مغازه داشت «مش حبیب قهوه‌چی» بود که در سال ۹۵ آسمانی شد، با خاموش شدن چراغ قهوه‌خانه مش حبیب، چراغ جیر بازار هم خاموش شد.
اما سرنوشت این بازار تاریخی و خاطره ساز بعد از دو سال به‌یک‌باره با روشن شدن آتش نورزوبل دیلمی تغییر کرد…
انتهای پیام/