بررسی دستاوردهای پنج سال توافق هسته‌ای برای ایران؛ همچنان همان «تقریباً هیچ»!

درسیاهکل/مهدی خورسند: ۲۳ تیر ۱۳۹۴ بود که توافق هسته‌ای با نام برجام به امضای ایران و اعضای ۱+۵(آمریکا، انگلیس، فرانسه، آلمان، چین و روسیه) رسید. این توافق که به تأیید شورای امنیت سازمان ملل هم رسید، نتوانست ضمانت اجرایی خاصی حتی برای اعضای امضاکننده این توافق داشته باشد زیرا پس از روی کار آمدن دولت جدید در آمریکا، آنها در اقدامی یکجانبه‌گرایانه و به بهانه اینکه ایران سر آمریکا را کلاه گذاشته، از برجام خارج شدند و هیچ کشور و حتی شورای امنیت نیز نتوانست آمریکا را دراین‌باره بازخواست کند.
در پی خروج آمریکا از برجام، انتظارات جهانی از کشورهای انگلیس، فرانسه و آلمان به عنوان سه عضو اروپایی آن برای نجات توافق بالا گرفت؛ کشورهایی که همواره در سطوح سیاسی از توافق حمایت به عمل آورده اما گام‌هایی جدی برای توازن‌بخشی به تعهدات و امتیازات متقابل برنداشتند. البته تجربه مشابهی برای ایران رخ داده بود و در اوایل دهه هشتاد هجری شمسی، ایران با تروئیکای اروپایی قراردادی را امضا کرده بود ولی آمریکا عملاً امکان اجرای آن را برای اروپا سلب کرد و البته اروپا هم تمایلی برای اقدام عملی نداشت. این‌بار نیز همین مهم اتفاق افتاده و تهران برای دستیابی به مواهب برجام، بارها به اروپا گلایه برد تا جاییکه ولی‌الله سیف رئیس‌کل سابق بانک مرکزی، عایدی ایران از برجام را «تقریباً هیچ» عنوان کرد. از سوی دیگر، در متن برجام نیز سازوکار قابل‌اتکایی برای بازخواست اعضا در صورت عدم انجام تعهدات وجود ندارد و عملاً شکایات ایران بی‌نتیجه مانده است.

وقاحت اروپایی
چیزی که البته در این بین آزاردهنده است، وقاحت اروپایی‌ها و هم‌نوایی آنها با آمریکا در بهانه‌جویی‌ها علیه تهران است. هر چه به زمان غروب اولین بند برجام که مربوط به اتمام تحریم تسلیحاتی ایران است، نزدیک می‌شویم آمریکایی‌ها دوره‌افتاده‌اند که با بهانه‌های واهی، تحریم‌های تسلیحاتی علیه کشورمان را تمدید کنند.
در موضوع قطعنامه ۲۲۳۱ و تحریم‌های تسلیحاتی ایران، اروپا با آمریکا هم‌نوا شده به آن امید که محدودیت‌های موقتی که اواخر مهرماه پایان می‌یابد، به محدودیتی دائمی یا دست‌کم تا ۲۰۲۳ تداوم یابد. در همین ارتباط آمریکا با هدف تصویب قطعنامه در شورای امنیت چندین جلسه مجازی و غیرمجازی تشکیل داده که هر بار این مطالبه گزاف آنان با مخالفت روسیه و چین همراه شده است. در دیگر سو، اروپایی‌ها در شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و شورای امنیت سازمان ملل نیز اقدامات ضد ایرانی انجام می‌دهند. چند وقت پیش بود که با تلاش و رایزنی آمریکا، قطعنامه‌ای از سوی سه کشور فرانسه، انگلیس و آلمان علیه ایران در شورای حکام آژانس با ۲۵ رأی موافق، ۲ رأی مخالف (روسیه و چین) و ۷ رأی ممتنع به تصویب رسید.
متعاقب اقدام غیرمسئولانه و غیرقانونی سه دولت اروپایی در ارائه پیش‌نویس قطعنامه در شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و همچنین تداوم عدم پایبندی نسبت به تعهدات بین‌المللی ناشی از برجام و مصوبات کمیسیون مشترک، محمدجواد ظریف وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران طی نامه‌ای به «جوزپ بورل» مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و هماهنگ‌کننده برجام، یک‌بار دیگر موارد عدم پایبندی کشورهای اروپایی را طبق بند ۳۶ برجام به کمیسیون مشترک جهت حل‌وفصل ارجاع داد.

اروپا فقط اظهار تأسف می‌کند
اما این رویه‌ آمریکایی و اروپایی که در قابل ایران ذیل برجام در پیش گرفته‌اند، علاوه بر تهران، همواره موردنقد روسیه و چین بوده است. در همین رابطه، «لوان جاگاریان» سفیر فدراسیون روسیه در تهران در گفت‌وگو با تسنیم، ضمن انتقاد از اقدامات آمریکا در خصوص توافق هسته‌‎ای، به ابراز تأسف اروپایی‌ها در این خصوص اشاره کرد و گفت: ابراز تأسف اروپا کافی نیست.
وی افزود: به اروپایی‌ها هم گفتیم که شما فقط اظهار تأسف می‌کنید، اظهار تأسف به‌تنهایی کفایت نمی‌کند.
جاگاریان ادامه داد: آمریکا به دنبال مذاکره با ایران نیست، بلکه می‌خواهد شرایط خود را تحمیل کند.
وی همچنین در خصوص تأثیر پیروزی هر یک از کاندیداهای انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا بر اوضاع برجام، اظهار داشت: تفاوت چندانی را نمی‌بینم و هرکسی که در آنجا باشد خیلی خوش‌بین نیستیم.
جاگاریان درباره تلاش‌‎های آمریکا برای تمدید تحریم‌های تسلیحاتی علیه ایران به مخالفت مسکو اشاره کرد و گفت: به‌طور قطع مخالفت می‌کنیم و آمریکا حق ندارد درباره این موضوع حرف بزند.

به اروپا هشدار داده‌ایم
اما سید عباس موسوی سخنگوی دستگاه دیپلماسی هم در نشست خبری روز گذشته خود، در بیانیه‌ای به مناسبت پنجمین سالگرد برجام، تأکید کرد: رژیم ترامپ در آمریکا به دلیل مسائل انتخابات ریاست‌جمهوری در آبان ۱۳۹۹، در تلاش است به یک پیروزی در سیاست خارجی خود در قبال ایران دست یابد، لذا نابودیِ بیش از پیشِ برجام را به نفع خود ارزیابی می‌کند و در تلاش است تا عدم انتفاع کشورمان از منافع سیاسی برجام را نیز تحقق بخشد. وی افزود: ایران هشدار‌های لازم را به کشور‌های باقی‌مانده در برجام و به جامعۀ بین‌المللی داده است که در صورت عدم انتفاع ایران از برجام واکنش ایران قاطع خواهد بود. سخنگوی وزیر امور خارجه ادامه داد: جامعه جهانی رژیم قانون‌شکن و قلدرمآبِ آمریکا را به خوبی می‌شناسد و شناخت کافی از این حامی تروریست‌های تکفیری و مرتجع در منطقه و هم‌پیمانان آن دارد. رژیم سلطه‌طلب آمریکا نمی‌تواند بیش از این به دلیل تسلط بر ساختار‌های سیاسی و اقتصادی بین‌المللی، سیاست‌های غیرقانونی خود را به پیش ببرد و عصر حاکمیت قانون به این سادگی که ترامپ فکر می‌کند، خاتمه نیافته و نظام بین‌الملل به عصر حکم‌فرمایی قانون جنگل بازگشت نخواهد کرد.

فشارها بر ایران کاهش می‌یابد
اما، ایران برای رهایی از مخمصه‌ای که غربی‌ها در زمینه‌های سیاسی و اقتصادی برای کشور ایجاد کرده‌اند، راهکار درستی در پیش گرفته و آن موضوع قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین است؛ چیزی که غرب را بشدت عصبانی و نگران کرده است.
بازی کردن تهران با کارت چین در مقابل غربی‌ها، علاوه بر رفع نیاز داخلی در استفاده از تکنولوژی‌های به‌روز چینی‌ها در زمینه‌های مختلف زیرساختی و اقتصادی، در صحنه بین‌المللی هم‌وزن دیپلماتیک تهران را بالاتر می‌برد و این چیزی است که رسانه‌ای اصلی آمریکایی به آن اذعان دارند.
پس از گزارش نیویورک‌تایمز درباره این توافق، روزنامه وال‌استریت ژورنال آمریکا هم روز گذشته در گزارشی درباره توافق جامع ایران و چین، نوشت: تهران و پکن در تلاش هستند تا یک مشارکت گسترده استراتژیک را برای کاهش فشارهای اقتصادی آمریکا بر هر دو کشور پایه‌ریزی کنند؛ توافقی که همچنین ایران را از انزوای اقتصادی ناشی از تحریم‌های آمریکا خارج خواهد کرد.
این روزنامه آمریکایی با اشاره به آنچه که از این توافق به‌طور غیررسمی منتشر شده است، تأکید کرد: شراکت ایران و چین باعث مقابله با فشارهای آمریکا برای هر دو کشور خواهد شد.
بر اساس این گزارش، تحلیلگران غربی می‌گویند که هدف ایران و چین از این توافق این است که نشان دهند هر دو کشور آلترناتیوهایی به جز غرب در اختیار دارند؛ حتی اگر بعضی از این پروژه‌ها به بهره‌برداری نرسد.
در ادامه مواضع این‌چنینی «نیکی هیلی» سیاستمدار تندرو ضد ایرانی در آمریکا، سند همکاری ایران و چین را آغازگر شراکتی میان دو کشور تعبیر کرده که به «پایان انزوای ایران» منجر خواهد شد.
اما نکته بسیار مهم جوسازی رسانه‌ای علیه توافق ۲۵ ساله ایران و چین، شاید آن است که به قول سفیر ایران در چین، باید این توافق ۶ سال پیش انجام می‌شد و آن موقع بود که اتفاقاً، غربی‌ها از هراس نگاه بیش از حد ایران به شرق، در فشار بر تهران مراعات بیشتری کرده و قطعاً امتیازات فراوانی به تهران می‌دادند. موقعیت ژئوپلیتیک، ژئواستراتژیک و ژئوانرژیک ایران که مانند جزیره‌ای امن و آرام در منطقه پرآشوب غرب آسیا است، نگاه‌های همه دنیا را به کشورمان معطوف کرده و قطعاً اتکا به توان داخلی و نگاه متوازن به شرق و غرب، رمز پیروزی کشور در برابر فشارهای بین‌المللی است.
انتهای پیام/