سوء مصرف ترکیبات نیروزا / بدنسازان بخوانند

درسیاهکل/سید انور شفیعی نژاد کارشناس بهداشت روان شبکه بهداشت و درمان شهرستان سیاهکل: از زمان بسیار دور، برخی از ورزشکاران با هدف پوشاندن برخی از کاستی های توانایی های شخصی، به بهره گیری از مواد خاصی دست می زنند . این عمل به صورت بهره گیری از مواد خارجی یا داخلی بدن به هدف افزایش کارایی و توانایی ورزشی مشخص می گردد .

در ایران، با رشد باشگاه های بدنسازی و استقبال جوانان از این دسته ورزشها، جوانان و نوجوانان بسیاری در معرض خطر استفاده از ترکبیات نیروزا از قبیل استروئید های آنابولیک قرار گرفته اند . این در حالی است که بهره گیری از این مواد می تواند عوارض جسمی و روانی برگشت ناپذیری را به همراه داشته باشد، که اثرات آن در مطالعات بسیاری به صورت علمی به اثبات رسیده است .
استرویید های آنابولیک که معمولا به عنوان استرویید ها شناخته می شوند، شامل هورمون مردانه تستوسترون و مشتقات صنعتی آن می باشد. وزنه برداران و بدن سازان پیشگامان مصرف نا به جای استرویید های آنابولیک هستند و امروزه مصرف این مواد از یک معضل ورزشی به یک مساله حاد پزشکی تبدیل شده است.

استرویید های انابولیک با ایجاد احتباس نیتروژن، ساخته شدن پروتئین در سلولهای عضلانی را افزایش می دهند و آزاد سازی ژنی هورمون رشد را تحریک می کنند .

استروئیدهای آنابولیک هیچ گونه اثری بر روی نیروی هوازی ورزشگار ندارند . لذا ورزشکاران رشته های ورزشی استقامتی که نیاز به مکانیسم هوازی دارند سود چندانی از این داروها نمی برند .

استرویید ها چگونه مصرف می شوند ؟
استروییدها به دو صورت خوراکی و تزریق در عضله استفاده می شوند. بر اساس معالعاتی که اخیرا انجام شده است، نوجوانان مصرف کننده استرویید، غالبا از مواد دیگر و سرنگ های مشترک استفاده می کنند و این مساله معضلات بهداشتی بسیار زیادی را به دنبال دارد .
نام های رایج و نام های دارویی آن ها در بازار شامل Dianabol;Virilon ;Nandrolone Anadrol ; Sustanon ;Durabolin است .
مصرف این داروها باعث چه علایمی می شوند ؟
برای به دست آوردن اثرات دلخواه، گاهی مصرف کنندگان تا ۲۰ برابر دوز درمانی توصیه شده را استفاده می کنند که با عوارض شدیدی توام است. اگر مصرف استرویید ها هم زمان با رژیم پرکالری، پر پروتیین و فعالیت های ورزشی سنگین باشد، باعث افزایش قدرت عضلانی به میزان بسیار بیشتر از حد طبیعی خواهد شد.
در صورت عدم مصرف، بیمار وابسته به استروییدها دچار چه علایمی می شود؟
بعضی ازمصرف کنندگان به دلیل احساس قدرت و خشونت، بهبودی در ظاهر جسمی و کارایی به استرویید ها وابسته جسمی و روانی شده و در کاستن مقدار دارو ناتوانند .
مصرف استرویید ها در طولانی مدت چه عوارضی را به همراه دارد ؟
الف ) عوارض جسمانی :

عوارض قلبی و عروقی : احتباس آب و نمک، افزایش حجم خون، ازیاد فشارخون، افزایش چربی های خون، بی نظمی ریتم قلب، تغییرابعاد قلب، انفارکتوس قلبی و سکته مغزی
عوارض کبدی : اختلال کبدی،افزایش آنزیم کبدی، یرقان وسرطان کبد
عوارض جانبی خاص زنان : اختلال در قاعدگی، پرمویی بدن و صورت، تاسی سر، کلفت شدن صدا، تحلیل پستان ها
عوارض رشد استخوانی : به دلیل بسته شدن زودرس صفحات رشد استخوانی در استخوان های بلند موجب جلوگیری از رشد در نوجوانان خواهد شد.
ب) عوارض روانی :
تغییرات خلقی به صورت شیدایی، افسردگی، بد بینی، خشونت بیش از اندازه، هیجان بیش از حد، پرخاشگری، بی ثباتی عاطفی، بی خوابی، اضطراب، اختلالات شخصیت .
از مکمل غذایی چه می دانند ؟
مکمل های غذایی، سریع الجذبی هستند که معمولا با هدف بهبود عملکرد یا جبران کمبود برخی از مواد مغذی توسط پزشک یا متخصص تغذیه ورزشی تجویز می شود.

بیشتر متخصصین تغذیه معتقدند که غذا بهترین منبع مواد مغذی است. در صورتی که غذاهای متنوعی از غلات، سبزیجات، میوه جات، لبنیات و گوشت مصرف شود، به قرص های ویتامین و مواد معدنی نیازی نخواهد بود. ورزشکاران اطلاعات کمی در مورد غذاهای مصرفی خود دارند و غالبا مکمل غذایی را بعنوان جایگزین عادات غذایی مناسب در نظر می گیرند که نادرست است.

با این همه، مصرف مکمل های غذایی در ورزش گسترده بوده و کمتر ورزشکاری را می توان دید که لااقل در برخی از مراحل دوره ورزشی خودیک یا چند مکمل غذایی را مصرف نکرده باشد .
آیا مصرف مکمل ها قا نونی است ؟
بسیاری از مواد موجود در مکمل های غذایی برای ورزشکاران ممنوع بوده و برخی نیز حاوی مواد محرک و تقلبی است، لذا مراقب باشید که مکمل ها را با نظر افراد متخصص و از طریق مراجع قانونی تهیه کنید .
آیا مصرف مکمل های غذایی بی خطر است ؟
بعضی مکمل های غذایی در صورتی که بیش از حد توصیه شده دریافت شوند، دارای عوارض سمی خواهند بود. سایر مواد نیز ممکن است باعث عدم تعادل و کمبود برخی از المان های بدن شوند که به چگونگی تداخل عمل آن ها با سایر مواد مغذی در بدن بستگی دارد.

بر خلاف داروها، مکمل های غذایی قبل از اقدام به فروش تحت آزمون های کنترلی کامل و دقیق قرار نمی گیرند، لذا احتمال بروز عوارض پیش بینی نشده در آنها وجود دارد.
آیا مصرف مکمل های غذایی موثر است ؟
اثر بخشی مکمل های غذایی به درستی مشخص نیست، ولی باید به خاطر داشت که با یک رژیم غذایی خوب، نیاز ورزشکاران برآورده خواهد شد و انگشت شمارند مکمل هایی که می توانند فایده ای برای ورزشکار داشته باشند و آن ها نیز در شرایطی مفید خواهند بود که به درستی مصرف شوند.
آیا مصرف مکمل برای ورزشکاران ضروری است ؟ 

با وجودی که مکمل ممکن است قانونی، بی خطر و موثر باشد ( به عنوان بهبود دهنده کارآیی )، باید تعیین کنید که آیا واقعا به آن نیاز دارید. این مطب را همیشه باید در نظر گرفت که فقط رژیم غذایی صحیح و منطقی، شرایط را برای حداکثر آمادگی جسمانی و انجام مطلوبی فعالیت مهیا می کند.
از طرف دیگر، مکمل های غذایی تنها در صورتی مفید خواهند بود که اندازه و در موقعیت مناسب مصرف شود و با توجه به تفاوت های زیست شناختی و فردی، ممکن است یک مکمل برای بعضی مفید و برای بعضی مضر باشد .
عوارض مصرف مکمل های غذایی چیست ؟
با این که تعداد پژوهش های انجام شده در باره مکمل ها و مواد نیروزا نسبتا زیاد است، اما این مطالعات بعضا دچار نقایصی هستند .

با این حال، برخی از عوارض متعدد اشاره شده در متون علمی موارد زیر است :
• نارحتی های گوارشی
• اختلا لات کلیوی
• افزایش وزن نا خواسته
• عفونت های گوناگون
• گرفتگی های عضلانی
• تداخل با جذب مواد مفید در دستگاه گوارش
• به هم زدن وضعیت تعادل اب در بدن

بررسی و مطالعه همه انواع مکمل های غذایی مصرفی ورزشکاران امری غیر ممکن است، ولی سعی می شود، در قالب سه دسته مکمل غذایی ذیل به موارد شایع تر و شناخته شده تر پرداخته شود :
1- آن هایی که بر تولید و سوخت و ساز انرژی تاثیر می گذارند .

این گروه در واقع انرژی زا هستند و شایع ترین مکملی که در این دسته استفاده می شود، کراتین است .
2- آن هایی که ممکن است باعث پرورش عضله و توده کم چربی شوند .

این گروه ازمکمل ها برای پرورش اندام و افزایش توده عضلانی استفاده شده و معروف ترین مکمل این دسته، گلو تامین است .
3- آن هایی که می توانند بر سلامت عمومی تاثیر گذار باشند .

در واقع این دسته از مکمل ها از بیمار شدن فرد و ایجاد وقفه در تمرینات ورزشکاران ممانعت می کند و باعث افزایش توان سیستم ایمنی بدن او می شود .
در اینجا به دو دسته اول و شایع ترین مکمل هایی که مورد استفاده قرار می گیرند، یعنی کراتین و گلو تامین می پردازیم .
کراتین چیست ؟
رایجترین مکمل مصرفی در ورزش است و باعث افزایش سوخت و ساز انرژی در بدن می شود. پیش ساز اسید آمینه است و در گوشت قرمز به وفور یافت می شود.
بدن انسان توانایی ساخت کراتین به میزان کم را دارد و بیشترین غلظت بافتی کراتین در عضله اسکلتی دیده می شود. در فعالیت کوتاه مدت و شدید اهمیت دارد.

مصرف کراتین چه اثراتی دارد ؟
به طور کلی باعث افزایش سطوح کراتین فسفات عضله می شود و اثرات آن عبارت اند از ؛
•افزایش قدرت عضلانی : مکمل های کراتین بر قابلیت توان و افزایش قدرت عضله تأثیر گذار است و در برنامه های قدرتی موثر است .
• افزایش وزن بدن: طی یک دوره ۴ تا ۵ روزه مصرف ۱ تا ۲ کیلو به وزن بدن افزوده می شود که بخش عمده این فرایند ناشی از احتباس آب است.
•رفع خستگی
مصرف کراتین، چه عوارضی را به همراه دارد ؟
کراتین علی رغم اثراتی که در ورزشکاران دارد، عوارضی را نیز ایجاد می کند که شامل :
• تأثیرجانبی نا خواسته مکمل کراتین، افزایش وزن است .
• با توجه به نوع مصرف مکمل کراتین، گزارش های زیادی از اختلالات معده – روده ای ، قلبی و عروقی و عضلانی وجود دارد .
•خوردن کراتین فراوان با کرامپ های عضلانی همراه است .
•نگرانی عمده دیگری که در خصوص مصرف مکمل کراتین مطرح شده فشار زیادی است که بر اثر محتوای نیتروژن زیاد کراتین را به کلیه ها وارد می شود .

گلوتامین چیست ؟
گلوتامین را می توان فراوان ترین اسید آمینه موجود در عضلات اسکلتی بدن دانست.

به جراًت می توان ادعا کرد که بیش از۶۱ درصد از کل اسید آمینه های موجود در عضلات اسکلتی از نوع گلوتامین می باشد . گفته می شود در تمرینات شدید و طاقت فرسا، از میزان گلوتامین موجود در عضلات و حتی کل بدن کاسته شده و همین مسأله نیز با افت محسوس قدرت بدنی و ضعف عمومی و یا به تأخیر افتادن ریکاوری همراه می شود .

محققین به این نتیجه رسیده اند که در حالت عادی ۶ روز زمان لازم است تا بدن شما بتواند گلوتامین مصرف شده در عضلات را جایگزین کند .
مصرف گلوتامین چه اثراتی دارد ؟
گلوتامین به راحتی قادر است تا عضلات را از گزند تجربه شدن پروتین در امان نگه داشته و پدیده مخرب آتروفی عضلات را به خوبی مهار کند .
این اسید آمینه در افزایش حجم سلول ها و در تشدید سنتز پروتین در عضلات نقش مهمی را ایفا کرده و خواص آنتی کاتابولیکی بسیار قدرتمند ی نیز دارد .

گفته می شود که گلوتامین تاًثیر قدرتمندی در افزایش میزان ترشح طبیعی هورمون رشد در بدن را نیز دارد .
کسانی که با تمرینات سنگین قرابتی دیرینه دارند از این حقیقت مسلم آگاهی کامل دارند که پرداختن مداوم به تمرینات شدید بدنی خواه و نا خواه با پدیده تجزیه شدن پروتیین در عضلات همراه می شود . ورز شکاران این پدیده مخرب را به نام (( پدیده کاتابولیسم )) می شناسند .

گفته می شود که مصرف مقادیر کافی از این اسید امینه امکان و احتمال بروز این پدیده در بدن ورزشکاران رشته های قدرتی را به حداقل ممکن می رساند. این اسید آمینه مخصوصاً برای کسانی که به قصد کم کردن میزان چربی زاید بدن، تمرین می کنند، اهمیت بسیارزیادی دارد.

زمانی که با تمرین شدید و طاقت فرسا، بدن خسته می شود، سیستم ایمنی نیز دچار اختلال شده و ضعیف می شود. لذا بدن برای تقویت دوباره سیستم ایمنی خود نیاز به وجود مقادیر قابل توجهی از این ماده در بدن دارد و این اسید آمینه به عنوان مکمل موثر در حفظ سلامت عمومی (نوع سوم ) کابرد دارد.