آب و آینده ما

درسیاهکل/جمشید عطار حمیدی: مقدمه: آغاز سخن با نام خدا باعث تسلی دل و تمرکز در انجام امورات است . اوست که بر تمام کائینات مسلط بوده و به اراده و مشیت او نظام هستی پا گرفته است.

در آیات و روایات بسیار داریم که آب منشاء حیات است. در قرآن کریم در باره آب (ماء) ۶۳ بار یاد شده است.

از امام کاظم (ع) روایت است که نگاه کردن به آب جاری باعث جلای چشم و افزودن روشنائی می شود.

محمدبن سنان میگوید: از امام جعفر صادق (ع) از اولین چیزی که خداوند آفرید سوال کردم . فرمودند: اول چیزی که خداوند عزوجل خلق کرد چیزی است که همه اشیاء را از او آفرید. عرض کردم فدایت شوم آن چیست؟ فرمودند:(آب) .

در مورد حیات بر روی کره زمین تئوریهای بسیاری تا قرن نوزدهم وجود دارد و بیشتر مربوط به تئوری (بیوژنز) که منشاء آن به دوران یونان باستان و نظریه (خلق الساعه) ارسطو که طی سالهای ۳۸۴ تا ۳۲۲ قبل از میلاد می زیست منشاء دارد.

تا اوایل قرن نوزدهم باورهای مردم بر نظریه فوق استوار بود هرچند در سال ۱۶۴۶ سر توماس براون کتابی تحت عنوان باورهای غلط (بیوژنز) تالیف نمود و این کتاب حمله ای بود بر عقاید و باورهای غلطی که بین مردم رایج بوده است و استدلال براون مورد پذیرش عام قرار نگرفت. زیرا در مقابل استدلال براون- الکساندر راس که معاصر او بود مطالبی را عنوان نمود و مورد قبول عامه در وضعیت زمانی خود بود تا اینکه با یافته های داروین در سال ۱۸۶۴ میلادی ضربه مهلکی بر نظریه پردازان (بیوژنز) وارد شد و بیوژنز را زیر سوال برد.

داروین حیات موجودات زنده را در نامه ای حاصل حوضچه کوچکی که حاوی آمونیاک، نمک های فسفره، نور،حرارت، الکتریسیته و سایر عوامل بوده میدانست.

در اصل با تلاش دانشمندان متعدد و نظریه پردازان منشاء حیات از نظر علمی علم هیچ مدل استانداردی در مورد پیدایش حیات موجود نیست. امروزه بهترین مدلی که در مورد منشاء حیات بچشم می خورد خطوطی از فرضیه آپارین-هالدین است که بر پایه یافته ها و نظرات متنوعی قرار دارد.

نظریه های عنوان شده ۱- بر پایه حبابی بودن که در درون اقانوسها شکل میگیرد ۲- بازی بودن آتمسفر زمین ۳- فسفو لیپیدها ۴- همانند سازی که تعاملی بین پروتئین ها و اسید نوکلئیک است.

در هر صورت برای منشاء حیات از نظر علمی دو نظریه عنوان میشود: یک نظریه ایکه منشاء زمینی دوم نظریه ایکه منشاء برون زمینی دارد.

با توجه به موارد فوق و اینکه امروزه علم اثبات نموده است هر موجود زنده ایکه در زمین وجود داشته حال تک سولی و یا پرسلولی دارای ترکیبات آب بوده و نمیتوان موجودی زنده را فاقد ترکیبات آب دانست.

از حضرت ابی عبدالله(ع) نقل است که فرمودند ((خداوند آدم را از آب و گل آفرید پس همت اولاد آدم در آب و گل است)) و نیز رسول اكرم (ص) فرمودند: ((بدرستی كه عرش خدا بر آب بود و چیزی پیش از آب آفریده نشده بود)) بنا براین با موارد گفته شده اهمیت آب برای ادامه حیات در روی کره خاکی هم از نظر دینی و هم از نظر علمی کاملا” مشخص است .

مقدار ماده موجود که از بدو بوجود آمدن بر روی کره زمین تاکنون هیچ عواملی نتوانست کمیت آنرا تغییر دهد آب بوده است.

کل آب موجود بر روی کره زمین ۱۳۸۶ میلیون کیلومتر مکعب است که در سه لایه زمین (آتمسفر، بیوسفر و لیتوسفر) به نوع های مختلف موجود است. از این مقدار ۷۵% آن آب اقیانوسها را تشکیل میدهد یعنی چیزی بالغ بر ۱۰۳۹.۵ میلیون کیلومتر مکعب و مابقی آن بصورت آبهای جاری، یخچالهای طبیعی، آب پشت سدها، آب سفره های زیر زمینی، آب موجود در جو و….غیره هستند.

آب شیرین بمقدار ۳۵۰۳۰ هزار کیلومتر مکعب می باشد یعنی چیزی حدود ۳% کل آب های موجود در جهان. اگر ما در مصرف بهینه آب و جلوگیری از آلودگی آن بالاخص در کشور مان همت نکنیم نباید آینده خوبی را برای نسل آینده رقم نخواهیم زد.

کشور ما ایران جهت کشاورزی و صنعت بالای ۹۷ درصد آب ذخیره استحصال شده را در بخش کشاورزی بمصرف می رساند.

با توجه به نزولات متوسط جوی ۲۴۸ میلی متر در سال که معادل ثلث نزولات متوسط جهانی (۸۳۱ میلی متر) است و ایران از نظرمنابع تجدید شونده و توانیها برای تجهیز منابع مالی در ردیف چهارم یعنی آخرین ردیف تعریف شده (کشورهای با در آمد کم و تنش آبی زیاد ) قرار دارد برای کشور ما هشدار خواهد بود.

برابر آمار جهانی از نظر کمبود آب مقایسه ای سالانه را اعلام میدارم. به عنوان مثال سرانه آب تجدید شونده کشور از ۴۰ سال قبل تا کنون از ۱۷ هزار متر مکعب در سال به ۱۹۹۰ متر مکعب کاهش را نشان میدهد. این روند کاهش آب میتواند به عواملی از قبیل رشد جمعیت، توسعه بی رویه صنعت، اسراف و برداشت بی رویه آب از سفره های زیر زمینی و حمل آن ها به خارج از کشور بعنوان آب معدنی و غیره باشد.

ایران در منطقه خشک و نیمه خشک قرار گرفته با توجه به نزولات جوی سالانه برابر اعلام سازمانهای بین المللی یکی از کشور هایی خواهد بود که با کمبود آب در سال ۲۰۲۵ مواجه می شود.

ایران حدود یک در صد جمعیت جهانی را در خود دارد با توجه به اختصاص ثلث متوسط نزولات جوی هدر دادن و آلوده کردن آن آینده صنعت، کشاورزی و حیات افراد را از نظر زنجیره غذائی بسیار وابسته می کند.

کاهش آب موجود در دریاچه ارومیه طی سه دهه اخیر: سالهای ۱۹۸۴ ( سی سال پیش) و ۲۰۱۱ (سه سال پیش) و ۲۰۱۴ هشدار نابودی و مرگ در یاچه را اعلام نموده است. وضعیت اسف بار زاینده رود در اصفهان، پائین رفتن سطح سفرهای زیر زمینی آب در اردبیل، قزوین و خشک شدن قنوات بزرگ در کشور به این هشدار ها جدیت بیشتری می بخشد .

یادم هست در زمان وزارت آقای عیسی کلانتری در دهه سال ۱۳۷۰ شمسی بحران آب در ایران را خطری بالاتر از اسرائیل عنوان نموده بودند که متاسفانه به این هشدار توجهی نشد. زیرا در طول ۹۲ سال میزان آب تجدید پذیر از حدود ۱۳۰۰۰ متر مکعب به ۱۴۰۰ متر مکعب کاهش یافته و ما امروزه شاهد این بحران در کشور مان هستیم.

درسالهای نه چندان دیر احترام به حفاظت از آب از نظر شرعی حائز اهمیت بود و نسل به نسل از پدران به فرزندان به ارث گذاشته میشد .

امروزه علم نیز آلودگی آبها را خطر جدی برای بشر میداند. در این راستا ما هم فرهنگ دینیمان را در مورد حفاظت از آب که سالم بودن آن حیات بخش آبزیان و یکی از زنجیره های مهم غذائی بشر محسوب میشود را زیر پا نهاده و هم به هشدارهای علمی توجهی نمی نمائیم. لذا توجه به اهمیت آب در استمرارحیات همراه با شادابی و سلامت و بی توجهی به آن ما را با مشکلات زیادی مواجه خواهد نمود. اما بایستی توجه داشته باشیم بیماریهایی وجود دارند که منشاء در آب های ناسالم دارند و عدم توجه به آن به سلامت انسانها لطمات بسیاری وارد می نماید .

امروزه بیش از ۷۰۰ نوع ماده شیمیائی مضر در آب کشف شده، از این مقدار ۷۸ نوع آنها در آبهای لوله کشی شهری در دنیا شناخته شده که ۳۱ مورد از این ۴۰ مورد سرطان زا بوده و ۴۰ مورد آن باعث بیماریهای کبد، کلیه، عروق و بیماریهای عصبی میشوند که در فرصتی دیگر پیرامون آن خواهیم پرداخت.