از بوروکراسی منحصربه‌فرد طرح حجاب تا پیام بزرگ آرمیتای کوچک!!!

درسیاهکل/سید محمدحسین جعفری: در برهه‌ای که کشور و نظام با هجمه بسیاری از جناح استکبار جهانی روبروست و ازآنجاکه در آستانه دو انتخابات مهم قرار داریم، شاید سخن گفتن در مورد حجاب، امری غیرضروری جلوه کند. در اوایل انقلاب شکوهمند اسلامی طرحی جهت آماده‌سازی فضای دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی کلید خورد که دامنه فعالیت آن تنها منوط به آن مراکز هم نبود و خود به‌نوعی دگرگونی اساسی را در فضای علمی فرهنگی کشور در طول سالیان بعد محقق می‌ساخت.
انقلاب فرهنگی تنها تعطیلی دوساله و تغییر پوشش افراد به یک ظاهر متعارف اسلامی نبود بلکه تحول در محتوای آموزشی و ایجاد بستر فرهنگی مطلوب را در تمام مراکز اداری و خدماتی کشور ترسیم می‌کرد. حفظ حجاب (چه در آقایان یا بانوان) تدبیر خالق هستی برای پاسداری و نگهبانی از عفاف بوده و به رشد عواطف در وجود آدمی و تحکیم روابط خانوادگی کمک می‌کند.
به‌راستی در خلال سی سال گذشته، چند همایش در مورد حجاب و عفاف برگزار شده است؟ چند کتاب درباره این موضوع منتشرشده است؟ چند پژوهش میدانی در سطح کشور انجام شده است؟ چند پایان‌نامه دانشگاهی به این موضوع اختصاص یافته است؟ چند مقاله در این زمینه نگاشته شده است؟ و چند گزارش محرمانه توسط مراکز ذی‌ربط تهیه شده است؟
در تازه‌ترین اظهارنظر دلسوزانه در این زمینه آیت‌الله یزدی ریاست مجلس خبرگان رهبری نیز لب به سخن گشود و در اجلاسیه سراسری «عفاف، عزت و عشق» که اخیراً در قم برگزار شد ابراز داشت که مبارزه با بدحجابی باید از دستگاه‌های دولتی آغاز شود! وی در ادامه به مصداق‌هایی چون فرودگاه‌ها، دانشگاه‌ها و رفتار غربگرایانه برخی اساتید و همچنین وضعیت میادین تهران نیز اشاره کرد و یکی از دلایل ضعف را در مبارزه با این معضل، قوانین مربوط به امربه‌معروف و نهی از منکر دانست. آنجا که خطاب سخنانش را دولت قرار داد و افزود: “دولت باید به درد جامعه گوش کند و به خواسته‌های مردم توجه کند. خواسته مردم این است که بدحجابی از بین برود ؛ مردم، بدحجابی را نمی‌خواهند، باید با بدحجابی در دستگاه‌های دولتی مبارزه شود. مردم می‌توانند با بدحجابی و مسائل دیگر در جامعه برخورد کنند، ولی چون تابع دستورات رهبری هستند، می‌خواهند این موضوع از سوی دولت پیگیری شود به‌هرحال این حمایت و هم‌زبانی باید دوطرفه باشد.”
این در حالی است که در ماه‌های اخیر معاون رییس‌جمهور در امور زنان و خانواده نیز از بررسی وضعیت عملکرد دستگاه‌ها و سازمان‌ها در ارتباط با اجرای قانون عفاف و حجاب توسط کمیته صیانت از حقوق شهروندی خبر داد. بار سنگینی که گویا این بار نیز با مکانیزم نخ نمایی چون راه‌اندازی ستاد یا کمیته‌ای نوظهور با عنوان کمیته صیانت از حقوق شهروندی که در وزارت کشور ذیل شورای اجتماعی تشکیل شده ایفای نقش خواهد کند.
در کنار این کمیته محترم، قانون عفاف و حجاب نیز خود مقوله منحصربه‌فرد دیگری است و اجرای این قانون نیازمند همگرایی، هم‌افزایی و هماهنگی میان ۲۴ دستگاهی است که وظیفه اجرای آن را به عهده دارند و در این زمینه تقسیم‌کاری ملی شده است!
کمی موارد ذیل را با هم مرور کنیم:
۱ – باوجودی که در اکثر دانشگاه‌ها قوانین معین برای حفظ پوشش اعلام می‌شود (که البته گاها اعمال نمی‌شود!) اما روز به روز صحنه دانشگاه‌ها رنگ آموزشی خود را از دست می‌دهد. جالب‌تر این است که اغلب می‌بینیم مسئولین دانشگاه‌ها برخورد خود را محدود به موارد ساده می‌کنند.
۲ – تولیدات رسانه‌ای ما علی‌الخصوص در عرصه سینما گاه و بی گاه از بانوان بدحجابی رونمایی می‌کند که در کار و زندگی خود موفق هستند و تصویر بانوی محجبه محدود به شخصیت‌های فقیر بخت‌برگشته فیلم‌ها است و این تازه غیر از هجمه وسیع اینترنتی و ماهواره‌ای است که حجاب را هدف گرفته است.
۳ – ایجاد یک فضای صوری و منفعل در پروسه گزینش‌های استخدامی و اداری که برخی داوطلبان را به شکل خودکار به یک نقش بازی مقطعی در طول دوران احراز شرایطشان به شرایط مطلوب! وا‌می‌دارد و کار را بدان جا می‌رساند که حالا بجای کنترل افراد در بدو ورود به سیستم اداری مجبور به نهادینه کردن حجاب در همان فضا هستیم! اگر از این موضوع هم بگذریم نظارت بر حسن اجرای این طرح در دستگاه‌های خصوصی که مقوله‌ای چون پوشش را در حتی از مجرای دولت نیز بر‌نمی‌تابند خود حدیث مفصلی است که نیازمند شفافیت و قاطعیت بیشتر در نص قانون است.
اتفاقاً موضوع بحث و محل چالش دقیقاً همین‌جاست وقتی دستگاه‌های ۲۴ گانه که با بازسازی (بخوانید پلی میکر!) چون دولت به دنبال رسیدن به هارمونی هستند می‌شود آن شرایطی که اکنون با آن مواجهیم؛ یعنی برخوردهای سلیقه‌ای که با شدت و ضعف دولتمردان اصل موضوع را مخدوش می‌کند و در چنین اوضاع وانفسایی قانون و صراحت آن می‌تواند کارگر باشد. این روند بدان جا کشیده شده که عنصر بازدارنده این حلقه یعنی نیروی انتظامی با کارشکنی برخی ارگان‌های ذی‌ربط رو به انفعال می‌نهد و تصویری خشن از او در اذهان متواتر خواهد شد (که این امر نیز جفایی به این نیرو است)؛ اما در صورت کج بودن خشت اول حتی فیلتر آخر هم دیگر کمکی به وضع موجود نخواهد کرد و اقدامات عملی دولت نیز بی‌اثر خواهد شد. در نگاهی به دلایل وقوع چنین وضعیتی یادآوری چند نکته ضروری و درعین‌حال تأمل‌برانگیز است:
۱- در ابتدای امر باید پرسید اساساً کدام‌یک از خصایص مثبت شهروندان ایرانی در تقید به واجبات دینی، از طریق اقدامات دولت حاصل شده است؟ آیا کسانی که مقید به نماز، روزه، حجاب، حفظ حرمت اموال و ناموس مردم هستند، آن را از کتاب‌های درس دینی، برنامه‌های تلویزیونی و اقدامات تشویقی دولت یاد فراگرفته‌اند؟ آیا غیرازاین است که نقش تربیت صحیح خانواده، بستگان مؤثر، معلمین متعهد، دوستان مقید و امثال این‌ها، به این باور رسیده‌اند؟
۲- دوم اینکه اغلب گروه‌های مرجعِ جوانان و نوجوانان ما، اعم از هنرمندان و ورزشکاران و … که به‌نوعی الگوی مردم قرار می‌گیرند، اهل مراعات این موضوع نیستند. بدیهی است هر کس تلاش می‌کند تا خود را شبیه به قهرمان موردعلاقه‌اش سازد و در این حال است که جمع قابل‌توجهی از عوام‌الناس، دیگر حجاب و عفاف را در پوشش و رفتار خود رعایت نمی‌کنند.
۳- همان‌گونه که در ابتدا نیز اشاره شد نقش رسانه‌ها در فرهنگ و تغییر ذائقه فرهنگی مردم بسیار مؤثر است و طبق اخبار و آمار، بیش از ۵۰ درصد مردم تهران، از شبکه‌های ماهواره‌ای استفاده می‌کنند و تنها چیزی که در برنامه‌های ماهواره‌ای اهمیت ندارد، فرهنگ و پوشش انسان است. البته این موارد به‌منزله نادیده گرفتن بانوان محجبه بسیار محترمی که در محیط‌های اجتماعی و اداری که با پوشش‌های کامل اسلامی حضور دارند، نیست.
۴-دلیل دیگر را می‌توان عدم توجیه نسل جدید و جوان نسبت به مسئله عفاف و حجاب، با ادبیات مخصوص به آن‌ها دانست. در این زمینه به سخنان مقام معظم رهبری – به سفر به خراسان شمالی در مهرماه ۱۳۹۱- اشاره می‌کنیم. ایشان در دیدار با اقشار مردم خطاب به مسئولان استان فرمودند: “به این کانون‌های فرهنگى و هنرى بروید و پذیراى جوان‌ها باشید. با روى خوش هم پذیرا باشید؛ با سماجت، با مدارا. فرمود: «و سنّه من نبیّه» که ظاهراً عبارت است از «مداراه النّاس»؛ مدارا کنید. ممکن است ظاهر زننده‌اى هم داشته باشد. بعضى از همین‌هایی که در استقبالِ امروز بودند، خانم‌هایی بودند که در عرف معمول به آن‌ها «خانم بدحجاب» می‌گویند ؛ اشک هم از چشمش دارد می‌ریزد. حالا چه‌کار کنیم؟ ردش کنید؟ مصلحت است؟ حق است؟ یک ایراد اساسی هم به خود ما مربوط است که برای روشن شدن آن‌ها کاری نکرده‌ایم. کدام‌یک از مراکز مربوط، برای تبیین مسئله حجاب برنامه‌ای داشته و اقدام مؤثری کرده است؟ “
فصل الخطاب نظام ما خود بی‌برنامگی را، ابهامات قانون را و ضعف‌های اجرای آن را به‌خوبی می‌داند و بدان اشراف دارد. بی‌شک نقش بی‌بدیل خانواده و تأکیدات معظم له که نقش کانون خانواده را در تحقق سبک زندگی اسلامی و ایرانی مورد مداقه خویش قرار داده‌اند نمی‌توان نادیده گرفت.

هفته پیش که حواشی همایش دوسالگی دکتر سلام را ملاحظه می‌کردم تصویری جالب مرا به خود مشغول کرد. در قاب آن تصویر همسر و فرزند شهید رضایی‌نژاد از شهدای والامقام هسته‌ای مشخص بود.

اکنون آرمیتا رضایی‌نژاد که در روزهای اوایل ترور پدر تصاویر دیدار وی با رهبر معظم انقلاب بسیار رسانه‌ای شده بود، به‌عنوان میهمان مدعو و آن‌هم باحجاب کامل در مراسم شرکت کرد. این دقیقاً همان مصداق بارز نقش خانواده است. دربرخوردهای روزانه خیلی‌ها سن تکلیف پسران و دختران با نظرات به‌ظاهر کارشناسی خانواده‌ها بالا و بالاتر می‌رود تا جایی که فرزند را در بوته آزمایش در فضای عمومی جامعه رها می‌کنند.
در اکثر وصیت‌نامه‌های شهدای عزیزمان که بنگریم دغدغه قریب به اتفاقشان شهیدان حفظ حجاب بود. امروز میراث ماندگار شهید رضایی‌نژاد نیز به حقیقت این موضوع پی برده است، آرمان شهیدان و ارزش جانبازی و جان‌فشانی آنان را در کرده است. عزم ملی و هم‌زبانی دو سویه‌ای بین دولت و ملت را می‌طلبد؟ باید الگوسازی دقیقی صورت پذیرد و الگوبرداری دقیق‌تری. باید به آسیب‌های آن و ارتباط آن با بسیاری از بزهکاری‌ها و ناهنجاری‌ها اشاره کرد. باشد که در سایه تدابیر مؤثر و عملیاتی شاهد تغییر رفتار در جامعه اسلامی‌مان باشیم.