تنها یک راه باقی مانده: رویکرد اجتماعی در اداره شهر سیاهکل

درسیاهکل/مجتبی یوسفی نژاد (کارشناس ارشد مدیریت اجرایی استراتژیک- مشاور مدیریت): چند روز پیش خبر و عکس های برگزاری نشست شورای شهر و شهردار محترم سیاهکل با مردم خوب شهر را مشاهده کردم. همانطور که عکس ها هم نشان می دهند استقبال مردمی از این جلسه چیزی نزدیک به صفر بوده است.

این ادعا نباید به عنوان توهین به شهروندان فعال و دلسوزی که در جلسه شرکت کرده اند تلقی شود، بلکه وقتی به نسبت جمعیت بیش از ۲۰ هزار نفری شهر سیاهکل و شرکت کنندگان در این جلسه بنگریم به ناچیز بودن تعداد افراد شرکت کننده در جلسه اذعان خواهیم کرد.
مشکل کجاست؟
مشکل کجاست؟ چرا از شهری که بیش از ۲۰ هزار نفر فقط در بخش شهری جمعیت دارد فقط تعداد بسیار اندکی – که آنان را شهروندان فعال می نامم – در چنین جلساتی شرکت می کنند و به موضوعات کلان شهر حساسیت دارند؟

چرا شهر سیاهکل با همه پتانسیل های جدی در بخش های گردشگری، تفریحی و … هنوز دست به گریبان مسائل و مشکلات ابتدایی است؟

چرا زیرساخت های شهری در این شهر از حداقل های ممکن برخوردار نیستند؟

چرا جوانان سیاهکلی برای ادامه کار و تحصیل رغبتی به ماندن در شهر ندارند؟

این سوالات و سوالات بسیاری شبیه به اینها ذهن هر بیننده دغدغه مندی را درگیر خواهد کرد.
بررسی مسائل و موضوعات مطرح شده در این جلسه همچنین گفتگوهایی که نویسنده با برخی از مسئولین، فعالان اقتصادی و اجتماعی و بعضاً شهروندان عادی شهر داشته نشان از دو موضوع و مشکل اساسی داشته است:
۱٫ اول اینکه انتظارات و توقع مردم از شهرداری به عنوان نهاد اداره شهر بسیار فراتر از عملکردی است که اکنون مشاهده می کنند. آنان انتظار دارند شهرداری علاوه بر آسفالت کوچه و خیابانها، تعریض پلها و جاده ها، نظافت کوچه ها و معابر و دهها وظیفه و تلاشی که انصافاً با تلاش مضاعف انجام می دهد، برای تفریح، فرهنگ، آموزش و حتی ورزش آنان برنامه داشته باشد. برای بهبود اقتصاد شهری و کسب و کار مردم تلاش کند. امید و سرزندگی را در شهر تقویت کند.
۲٫ دوم اینکه شهرداری و مسئولین شهر توقع دارند مردم در همه صحنه ها از شهرنشینانی بی تفاوت و گوشه نشین به شهروندانی فعال و مشارکت جو در اداره شهر بدل شوند. جمعیت ها و سمن های مردمی بخشی از وظایف مدیران شهری را برعهده گیرند و در مسائل کلان شهری و در تصمیم سازی ها کمک کنند.
شهرهای جدید، رویکردهای نوین
در گذشته شهرها به عنوان کانون های اجتماعات انسانی کارکردهای اداری، سیاسی و خدماتی داشته اند و از این منظر در اداره خود به نهادی برای اداره، بهسازی و عمران شهر و ارائه خدمات اولیه شهری از قبیل نظافت و … نیاز داشته اند؛ اما به مرور زمان و با تغییر شرایط اجتماعی و پیشرفت و توسعه شهرنشینی، نیازهای جدید و به تبع آن الزامات جدید در اداره امور شهرها پدیدار گشتند. شهرها به عنوان مراکز تجمع انسانی علاوه بر کارکردهای گذشته کارکردهایی از قبیل کارکرد اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی نیز پیدا کردند. طبیعی است نیازهای جدید مستلزم الزامات و ساختارها و رویکردهای نوینی باشند.
در این دگردیسی و تغییر؛ امروزه شهرداری ها از نهادهایی صرفا خدماتی و عمرانی به سازمان هایی مردم نهاد و نهادهایی اجتماعی تغییر ماهیت داده اند. ماموریت ها و راهبردهای سازمانی آنها تغییر پیدا کرده و مستلزم تغییرات جدی در رویکردها و ساختارهای اداری و نحوه مدیریت سرمایه های انسانی و مالی هستند.
در رویکرد جدید اداره شهرها – که به رویکرد اجتماعی مشهور است – نیازهای جدید ساکنان شهر اعم از نیازهای فرهنگی، اجتماعی و آموزشی در کنار سایر نیازهای گذشته از قبیل نیازهای خدماتی و عمرانی در دستور کار مدیریت شهری قرار می گیرد.

این رویکرد به هیچ عنوان در تضاد با ارائه خدمات اولیه و زیرساختی در شهر نیست بلکه همه ماموریت های عمرانی، زیرساختی و خدماتی شهر را به عنوان زیر بنا و ابزاری در جهت توسعه شهری و زیست بهتر انسانی در شهر در نظر دارد. در این رویکرد، اصل و اساس اداره شهر مبتنی بر توسعه و بهبود زیست فرهنگی و اجتماعی ساکنان شهر می باشد.
بدیهی است با توجه به امکانات محدود شهرداری ها و سازمانهای شهری در پاسخگویی به نیازهای جدید و روزافزون شهروندان در این رویکرد جدید، تنها راه اداره شهر در این روش، اداره شهر توسط خود شهروندان است.

شهروندانی فعال و حساس به امور و موضوعات شهر که هر یک خود را در جایگاه مسئول و شهردار شهر می بیند و خود را موظف به برداشتن باری از دوش شهر می داند. شهروندان از شهرنشینانی خمود و گوشه گیر که هر یک به کار خویش مشغول است به شهروندانی فعال و مشارکت جو بدل خواهند شد. این موضوع مستلزم آموزش، مشارکت و همکاری شهروندان است.
تنها یک راه باقی مانده
نتیجه آنکه “شهرخوب یافتنی نیست ساختنی است”. برای بهبود شرایط موجود تنها یک راه برای اداره شهر وجود دارد؛ رویکرد اجتماعی در اداره شهر. تغییر نگاه مسئولین شهری به ساختار و وظایف خود در اداره شهر، تغییر رویکردها و برنامه ریزی ها و تغییر در نحوه تخصیص منابع از یکسو و تغییر در نگاه شهروندان و مشارکت جویی آنان در مسائل شهری از سوی دیگر تنها راه برون رفت از مسائل و مشکلات موجود است.

تا زمانی که هر یک از مسئولین و شهروندان به مسئولیت خود توجه جدی نشان ندهند و خود را مسئول تغییر و تحول در شهر ندانند هیچ از یک مشکلات موجود در شهر حل نخواهد شد و هیچکس از زندگی در شهر لذت نخواهد برد و تنها و تنها فاصله بین مردم و مسئولین شهری روز به روز افزایش خواهد یافت.
بار سنگین اداره شهر تنها با کمک همه شهروندان از روی زمین برداشته خواهد شد. بکوشیم تا به یکدیگر در برداشتن این بار سنگین کمک کنیم تا نسل های بعد به این تلاش ما افتخار کنند و خود نیز از مواهب این تلاش و همکاری لذت بریم.