طرحی نو دراندازیم

درسیاهکل/وحید حسنی فشتالی:
آموزش چیست؟
اندیشمندان علوم انسانی تعاریف مختلفی درباره مفهوم آموزش ارائه کرده اند. در یک نگاه کلی منظور از آموزش فعالیتی است که در خدمت پرورش استعداد و کسب مهارت های لازم صورت می گیرد. دکتر سیف آموزش را به مجموعه فعالیت هایی می داند که در خدمت یاد گیری فراگیران قرار دارد. (سیف، ۱۳۸۰،صص ۳۰-۲۹)
اگر خواسته باشیم تعاریف مختلف در این زمینه را به نوعی جمع بندی نماییم می توانیم بگوییم: مجموعه فعالیت ها و برنامه هایی که توسط معلم با هدف تسهیل یادگیری صورت می گیرد و بواسطه تعامل متقابل فراگیر با معلم این مهم، عملیاتی می گردد.
نظام آموزشی:
با توجه به تعریف مفهوم آموزش، نظام آموزشی را می توان این گونه تعریف نمود: یک مجموعه به هم پیوسته که تشکل های موجود و نظام های وابسته در این سازمان، با تعامل مداوم و اثر بخش، اهداف مورد نظر آموزشی را تحقق می بخشند.
ضرورت طرح بحث:
در طول سال ها خدمت در مدارس عدم رضایت مندی دانش آموزان از فراگیری درس و نداشتن انگیزه مناسب جهت مطالعه محتوای دروس، معضلی است که همواره به عنوان یک حاشیه اثر گذار در جریان آموزش بسیار تاثیر گذارمی باشد. بارها دانش آموزان این پرسش مهمّ و اساسی را داشته اند: این همه کتاب های زیاد و متفاوتی که در سالیان تحصیلی می خوانیم، فایده اش کدام است؟ خروجی این همه وقت و هزینه چیست؟ این همه محتوای متفاوت و غیر ضرور به چه دردی می خورد؟ چه کنیم که یادگیری برای فراگیر با شوق و ذوق همراه گردد و کتاب و مدرسه و کلاس را به عنوان اصلی ترین مولفه های هویت سازی خود بداند؟
اگر خواسته باشیم این آسیب را مورد نقد و پژوهش قرار دهیم و راه کاری بیان کنیم، باید به ویژگی های نظام آموزشی مطلوب بپردازیم و در یک پرسش اساسی مطرح کنیم: نظام آموزشی باید حافظه محور باشد یا خلاقیت محور؟
نظام آموزشی،حافظه محور یا خلاقیت محور؟
شکی نیست که تمامی دست اندرکاران و اندیشمندان آموزش، در تعالی و رشد و پیشرفت آموزش، نهایت کوشش و اهتمام خود را مبذول داشته و در این میان با نوشتن سندهای مختلف و طرح و برنامه هایی متنوع، در پیشبرد اهداف آموزشی، تلاش صادقانه ای داشته اند. اما نمی توان پنهان کرد که نظام آموزشی موجود، در زمینه تربیت نسلی کارآمد و خلاق و موفق، کارایی لازم را نداشته است. بی رغبتی فراگیران نسبت به کتاب و درس، عدم تحرک و انگیزه مناسب، از آفات نظام آموزشی حافظه محور می باشد. اگر تعارف را کنار بگذاریم، درد مشترکی را حس می کنیم که به نوعی گریبانگیر همه افراد جامعه می باشد. فراگیران، معلمان، اولیاء دانش آموزان همه و همه به یک نکته مهم اذعان دارند و آن این که دانش آموزان با صرف وقت و هزینه های بسیار و خواندن کتاب های زیاد با مفاهیم مختلف، نمی توانند آموخته های علمی و ذهنی خود را به صورت کاربردی در زندگی روز مره به کار گیرند. تازه مطالب مورد مطالعه، با تعدادی سئوال هم گرا و مبنی بر سطح دانش، بدون در نظر گرفتن سئوالات مفهومی، با توجه به سطح بالای سئوالات واگرا و مفهومی در کنکور سراسری، کار پاسخ گویی را چنان دشوار می نماید که استرس و هیجان ناشی از آن هم فراگیر و هم خانواده اش را مورد آزار و اذیت قرار می دهد. اگر به جای این همه مفاهیم سخت نظری، مباحث کاربردی و خلاق محور توسط مولفین و برنامه ریزان آموزشی قرار می گرفت، آیا با این میزان حجم نارضایتی و بیکاری و دلسردی از تحصیل وجود داشت؟ چرا سیستم آموزش طوری طراحی نمی گردد که دانش آموز پس از فراغت از تحصیل با توجه به اندوخته های خود، بدون صرف وقت و هزینه دیگر، به اشتغال دست یابد. هر چند برخی هم برای ادامه تحصیل در سطوح بالا نیازمند ادامه تحصیلات تکمیلی هستند که خود امری ضروری و مناسب است. اما قبول کنیم سطح وسیعی از همین دانش آموزان با انتخاب رشته های غیر ضرور و فقط به جهت چشم و هم چشمی برای ادامه تحصیل در دانشگاه های مختلف، حجم وسیعی از سرمایه های خود و خانواده را هدر می دهند.
سئوال این جاست چه باید کرد؟
بدون شک تغییر در راهبرد و نگرش آموزش در سطح کلان نقش بسزایی در حل این مشکل دارد، البته از آنجایی که پیشرفت و ترقی هر کشوری مرهون آموزش و پرورش می باشد و بدون شک؛ دست توانای آموزش و پرورش، معلمین هستند، لذا معلمان در این راه مسوولیت بزرگ و خطیری برعهده دارند. تربیت نسلی خلاق که با توجه به وضع موجود و مشکلات مختلف باید در همین بستر، پرورش یابند. یعنی با وجود کتب و نظام آموزش که ایراد بسیار دارند، به تربیت فرزندان و دانش آموزانی خلاق بپردازیم. باید به این باور برسیم که می توان خلاقیت را با شیوه هایی جدید در کلاس درس پرورش داد و تقویت نمود. باید قبول کنیم که خلاقیت عاملی ارثی و ذاتی نیست و می توان با بستر سازی مناسب به آن دسترسی پیدا کرد. یک کلاس خلاق، کلاسی است که دانش آموزان با تعامل هدفمند بین خود و راهنمایی معلم، از فهمیدن درس نهایت لذت را ببرند و به روشی هدفمند به فهم درس برسند و در کنار همین عامل مهم به ثبات یادگیری دست یابند نه این که معلم بزرگوار کل مطالب را در اختیارشان قرار دهد.
باور کنیم کلاس درس بسان جویباری است، که همهمه هدفمند دانش آموزان جهت بهتر آموختن؛ زیباترین و دلنوازترین نغمه دنیاست. کلاس ساکت بسان برکه ساکنی است که پس از اندک زمانی به مرداب تبدیل می گردد. معلم ناخدای دریای علم است، با راهنمایی خود، کشتی علم را که دانش اموزان ملاحین آن هستند با اشتیاق غیر قابل توصیفی به جلو می راند. در این میان روش و راهبرد مناسب است که با کیاست بالای معلم در اتخاذ آن، می تواند نقش بسیار مهمی در بهینه سازی آموزش داشته باشد.
تجربه ثابت کرده است با استفاده از شیوه های نوین یاددهی می توان خلاقیت را به دانش آموزان آموخت و با دعوت آنان به تفکر واگرا، کمک نمود تا راه های جدیدتری را برای بهتر فهمیدن امتحان کنند. به قول معروف بیاییم به فرزندانمان ماهی گیری یاد بدهیم تا ماهی به آنان هدیه کنیم. همیشه انسان به چیزی که خود می سازد و تولید می کند، احترام و توجه بیشتری دارد، ساخته دست و ذهن او برایش بسیار مقدس و ارزشمند است.
ناگفته نماند، در این میان نقش نظام آموزشی و مسئولان آموزشی کشور است که ضمن درک درست این مسئله و آشنایی با این مهم، که یک ضرورت انکار ناپذیر می باشد، بستر مناسب را با تولید محتوای آموزش بهتر فراهم ساخته و خود اندیشمندانی باشند که به اجرای این طرح کمک کنند.
حقیر، ضمن تبریک به مناسبت بازگشایی مدارس به همه اساتید و همکاران و دانش آموزن عزیز و فرا رسیدن بهار علم و دانش، ماه مهر و مهربانی، امیدوارم که در سایه تلاش همگانی، در تربیت نسلی کوشا و پُرتوان، موفق باشیم.
انتهای پیام/