بزرگترین انگیزه قیام امام حسین(ع)

درسیاهکل/سلطانعلی صفری لیافویی(دانش آموخته رشته تاریخ و پژوهشگر تاریخ اسلام): 

– امربه معروف ونهی از منکر، زنده کردن ارزش های اسلامی

بزرگترین انگیزه قیام امام حسین علیه السلام مسئله امر به معروف و نهی از مـنکر است که این دو از مـهم تـرین ارکان دین است و امام در درجه اول مسئول اجرای این امر مهم اسلامی است. چنانکه در وصیت به برادرش محمد بن حنفیه اعلان فرمود: «قـیام مـن بر مبنای تمایلات نفسانی نیست، من به منظور طغیان و فساد و تباهی و ستم خـروج نمـی کنم، بلکه انگـیزه ام اصلاح امـت جدم رسول خدا است و مقصود و منظورم امر به معروف و نهی از منکر است.» چـون بنی امـیه این دو رکن بزرگ و مـهم اسلامـی را متزلزل ساخته بودند که نه تنها امر به معروف و نهی از منکر متروک گشته بود، بلکه معروف منکر و منکر معروف تلقی می شد و امام علیه السلام در این مسیر مکرر به این حقیقت اشاره فـرمـود و اولین بار در سخـنرانی خود در منزل ذی حسم و برخورد با حر و سپاهیانش بود که فرمودند: «مـگـر نمـی بینید که به حق عـمـل نمـی شود و از باطل جلوگـیری نمـی شود. مـؤمن باید برای اجرای این مهم مشتاق دیدار پروردگارش باشد.» از این رو، حسین عـلیه السلام به مـیدان جهاد قدم نهاد تا این اساس و پایه مهم اسلامی را استوار سازد و اسلام محکم و مستحکم بماند.

حکومت اموی سعی بلیغ می نمود که ارزش های اسلامی را که کرامت انسان ها بدان بستگی دارد، مـحو و نابود سازد و ضد ارزش ها را که در جاهلیت بدان افتخار می کردند و ارج می نهادند، جایگزین ارزش های اسلامی کند. از جمله ارزش هایی که اسلام روی آن زیاد سرمایه گذاری کرده و حکومت بنی امیه با تمام قدرت در محو و اضمحلال آن ایستادگی می کرد این امور است:

– وحدت اسلامی

پـیامـبر اکرم صلی الله علیه و آله برای ایجاد وحدت و برادری اسلامی سعی و کوشش وافـی مـبذول مـی فـرمـود ولی مـعـاویه از طرق مختلف مخصوصا از طریق احیای تعصبات قبیله ای و وادار کردن شعرای قبایل بر هجو قبیله رقیب و خانواده های آنان وحدت اسلامـی را ریشه کن مـی کرد تـا جایی که یزید(یکی از شعـرای زمـان بنی امـیه) انصار و مـردمـی که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم را در مدینه جای دادند و حمایت کردند هجو می کند.

اگـر در اشعـار شعـرای امـوی دقـت شود روشن تـرین اثـرات آن همـان قـذف و هجو قـبایل و خـانواده های رقـیب آنان است. در اشعار شعرای معاصر اموی کمترین اثری از فضائل انسانی و آثار خوب اجتماعی و اخلاق اسلامی دیده نمی شود و نیز اخـتـلافـاتی که بین اعراب اصیل و موالی به وجود آوردند که عرب کتاب هایی در انتـقـاد بر مـوالی یعـنی اقـوامـی که از ایران و سایر کشورهای غیر عربی در عراق و کشورهای عربی زندگی می کردند تصنیف و تالیف کردند و بر عکس موالی کتاب هایی علیه اعراب نوشتند که این حرکت برخلاف مقررات و موازین اسلامی بود و وحدت اسلامی را مختل می کرد.

– حریت

چـنانکه مـی دانیم و در تـواریخ مـذکور است، در دوران حکومـت امـوی سفـره قـتـل و شمـشیر یگانه حاکم در این دستگاه مستبد بود که بدون رسیدگی به حق و حقیقت گـستـرده مـی شد و جلاد به دستـور حاکم بیگـناهان را به قتل می رسانید. چنانکه حجاج بن یوسف ثقفی یکی از حکام زمان عبدالملک می گفت: از غذا و طعـام وقـتـی لذت مـی برم که انسانی را ببینم در خـون خـود دست و پا می زند و من مـشغول طعام باشم.

در چنین محیطی، هیچ کس را قدرت و جرئت آن نبود که به نحوه کردار و رفتار ناشایست حکام انتقاد نماید و یا به دفاع از حقوق از دست رفته خود پردازد. حسین علیه السلام قیام کرد تا به انسان های زیر بار ظلم و ستم بیاموزد که چگونه می تـوانند به حقـوق خـود برسند و حریت و آزادی از دست رفته را بازیابند، و تاریخ گـویای این مطلب است که هنوز چند ماهی از شهادت حسین علیه السلام بیش نگذشته بود که قیام ها یکی پس از دیگری شروع شد تا حکومت اموی را ریشه کن نمود. آری مـردم با شهادت حسین علیه السلام درس آزادی و آزادگی را از دانشگاه خون و شهادت کربلا آموختند و برای به دست آوردن حریت به پا خاستند.

– اخلاق اسلامی و انسانی

از زمـان رحلت رسول خـدا صلی الله عـلیه و آله هیچ یک از خلفا همانند علی علیه السلام به فکر تربیت روحی و اخلاقی جامعه نبودند اما آنقدر مشکلات برای حضرت علی عـلیه السلام ایجاد کردند که نتـوانست راهی را که برای تنویر افکار عمومی و اخلاق اسلامی و هدایت روحی جامعه پیش گرفته بود، به مقصد برساند. در زمان حکومت اموی نه تنها در مسیر تربیت جامعه قدمی برنداشتند، بلکه می کوشیدند تا جامعه را به فساد بکشانند زیرا حکومت های فاسد با جامعه صالحه نمی توانند کنار بیایند چراکه مردم صالح و شایسته همواره مخالف حکومت های ضدخدایی هستند. از این رو، کوشیدند تا مردم را همانند خود بسازند و لذا مردم در این دوران به حکم «النّاس علی دین ملوکهم» نه تنها پای بند به صلاح نبودند، بلکه ترسی هم از ارتکاب فساد در آن ها نبود و مـظاهر فساد اخلاق از قبیل دروغ، نقض عهد، لهو و لعب در همه جا به چشم می خورد؛ چنانکه رئیس حکومت اموی معاویه بن ابی سفیان پس از بستن پیمان با حضرت حسن بن علی علیه السلام اظهار داشت که به هیچ یک از شرایطی که در قرارداد به نفع حسن بن علی قرار داده عـمـل نخـواهد کرد و حاکم کوفـه نیز به امـانی که به مـسلم بن عقیل داده بود وفا نکرد.
و مردم کوفه که با همین سیره نشو و نما کرده بودند، به سادگی پشت پا به همه وعده هایی که به امام حسین علیه السلام داده بودند زدند و منکر همه نامه های خود شدند و چه ننگی بالاتـر از این که فـرزند پـیغـمـبر و سید جوانان اهل بهشت را برای قبول مسئولیت پیشوایی خود دعوت نمایند و اصرار ورزند که اگر نیایی در پیشگاه خدا با تو احتجاج خواهیم کرد و چون دعوت آنان را پذیرفت در مقابلش صف آرائی نموده و خونش را بریزند.

امـام عـلیه السلام در روز عـاشورا خطاب به مردم کوفه فرمود: ای شیث بن ربعی و ای حجاربن ابجر و ای قیس بن اشعث و ای زیدبن حارث، آیا شما به من ننوشتید که میوه های ما رسیده و باغات ما سرسبز است، اگر به سوی ما بیایی بر سپاه مجهزی وارد خواهی شد؟ این تیره بختان با کمال وقاحت و بدون هیچ شرم و حیا گفتند: ما چنین نامه هایی ننوشتیم! امام متعجّبانه فرمود: آری به خدا قسم نوشتید و لذا تن به شهادت داد تا اخلاق اسلامی و انسانی را که در جامعه آن روز مرده بود زنده کند.

انتهای پیام/