اصلاحات راستین و اصلاحات نفاق

درسیاهکل/وحید حسنی: در هر زبان و آیینی برخی واژگان به خاطر مضامین و مفاهیم گران سنگی که حمل می نمایند، از ارزش و قداست خاصی برخوردارند. گاه این قداست و ارزش مقطعی و تابع شرایط سیاسی و تحولات اجتماعی است که بعد از مدتی فواره آن فروکش می نماید ولی برخی زمان را در می نوردد و دارای قداستی در طول تاریخ یک فرهنگ و آیین و ملّت می گردند. واژگانی هم چون شهید، مومن، مجاهد در فرهنگ اسلامی از این قبیل است. برخی از واژگان نیز با ظهور انقلاب مقدس جمهوری اسلامی ایران جان گرفتند: بسیج، ولایت، ولایتمداری و…. یکی از واژگان بسیار پُر کاربرد امروزی اصلاحات است.

مفهوم اصلاحات
ادوارد برنشتاین از بنیانگذاران مکتب اصلاحات، در تعریف اصلاح طلبی(Reformism ) آورده اند:
«اصلاح طلبی به جریان سیاسی گفته می‌شود که انجام تغییر در جامعه را از طریق انجام اصلاحات در قوانین و سیاست‌ها و نه از طریق انقلاب و تعویض حکومت، تبلیغ می‌کند.»
اصلاح در لغت به معنای سامان دادن، بهینه ساختن و به نیکی درآوردن و: «درست کردن، نیکو کردن، به سازش درآوردن، آراستن و به صلاح آوردن» است و نیز «رفُرم یعنی اقداماتی که برای تغییر و تعویض برخی از جنبه‏ های حیات اقتصادی و سیاسی و اجتماعی صورت می‏گیرد، بدون آن که بنیاد جامعه را دگرگون سازد؛ مانند رفرمهای آموزشی، اداری و بازرگانی».
مرحوم شیخ طوسی می‏نویسد: «الصلاح استقامه الحال، و الاصلاح: جعل الشی‏ء علی الاستقامه» «اصلاح معتدل قرار دادن چیزی است» و علاّمه طباطبایی آن را به «لیاقت و شایستگی» معنی می‏کند. در المیزان این دو را دو صفت متقابل و متضاد قرار داده، می‏فرماید: «فانّ الصلاح و الفساد شأنان تقابلان.»
استاد شهید مرتضی مطهری(رحمه الله) بیان می دارند:
«افساد و اصلاح از زوجهای متضاد قرآن است، زوجهای متضاد یعنی واژه‏های اعتقادی و اجتماعی که دو به دو در برابر یکدیگر قرار گرفته ‏اند و به کمک یکدیگر بهتر شناخته می‏شوند؛ از قبیل توحید و شرک، ایمان و کفر، هدایت و ضلالت، عدل و ظلم، خیر و شر، اطاعت و معصیت………….
مرحوم علاّمه طباطبائی (ره) می‏گوید:
«فساد عبارت است از تغییر دادن هر چیزی از آنچه طبع اصلی آن اقتضا دارد و اصلاح، باقی ماندن هر چیزی است به مقتضای طبع اصلیش تا آنچه خیر و فایده در خورِ آن است بر آن مترتّب گردد، بدون آن که به خاطر فسادش چیزی از آثار نیک آن تباه گردد.»
و به فرموده رهبر معظم انقلاب امام خامنه ای(حفظه الله):
«اصلاح این است که هر نقطه خرابی، هر نقطه نارسایی، هر نقطه فاسدی به یک نقطه صحیح تبدیل شود.»
با توجه به آیات قران کریم، عمل صالح باید توام با ایمان باشد. چرا که جهت دهنده به عمل صالح ایمان است. بنابراین با توجه به آموزه های قرآنی، عمل باید صبغه الهی داشته باشد و با این نگاه کلی همه انبیاء عظام و ائمه هدی (ع) در ردیف مصلحان واقعی هستند.
بدون تردید ارزش و اهمیت و به تعبیر دیگر کارکرد اصلاحات، بخاطر معانی و مفاهیمی است که در ذهن القاء می نماید. واژه های مصلح، اصلاح گر و اصلاحات همواره امید آفرین و حیات بخش بوده و نوعی شور و شعف و هیجانات در افکار و اذهان بوجود می آورد. لذا برخی از افراد و جریان ها در طول تاریخ از این قداست و امید آفرینی استفاده ابزاری نموده و افکار و اندیشه های نادرست خود را تحت عنوان مصلح و اصلاح گری به مردم عرضه کرده اند و همواره به دین اسلام و نهضت های رهایی بخش خیانت کرده اند.
به نظر می رسد اصلاح گری در ذات و خمیر مایه هر موجود زنده ای باشد. مثلاً هیچ موجود زنده ای بدون ترمیم بافت های آسیب دیده و فرسوده قادر به ادامه حیات نیست. این که هر روز هزاران و شاید میلیون ها سلول انسان جایگزین سلول های فرسوده می شوند تا نشاط و سر زندگی را برای او به ارمغان بیاورد. نمونه مثال دیگر، هرس کردن گیاهان و درختان نیز نوعی ترمیم و اصلاح گری است.
نکته بسیار ظریف و لطیف اصلاح گری آن است که اصلاحات همیشه بر اصول و پایه هایی استوار است. نمی توان به عنوان هرس و اصلاح درخت ریشه یا تنه درخت را قطع کرد و یا در مسائل اجتماعی تمام بنیای های اجتماعی وقوانین را بر هم زد، در این صورت به آن قطع درخت یا انقلاب گفته می شود، نه هرس و اصلاح گری. بنابراین یکی از مولفه های مهم و بنیادین تفکر و اندیشه اصلاح گری، حفظ بنیان ها و شالوده اجتماعی است.

مسلمانی و اصلاح گری
بدون شک و تردید انسان مسلمان همواره در حال پویایی و رشد و تعالی است و همواره در صدد جبران نقاط ضعف و کاستی ها و نقصانی است که مانع پیشرفت او می گردند. یکی از این راه ها و اصلاح امور معنوی انسان، توبه است.

در واقع توبه یک نوعی اصلاح و ترمیم روحی –روانی و شخصیتی است تا سبک بال تر در آسمان معنی پر و بال بگشاید. از دیدگاه اسلام انسان و به خصوص شخص مسلمان توانایی تغییر سرنوشت خود و جامعه را دارد. این مهمّ در قرآن کریم و در آیات و روایات به کرّات قابل مشاهده می باشد. این اصل مهم مولود اختیاری بودن انسان است. البته این اصل ناقض حاکمیت خداوند و نفی قضا و قدر الهی نمی باشد.

این قانون که یکى از پایه هاى اساسى جهان بینى و جامعه شناسى در اسلام است، به ما مى گوید مقدرات شما قبل از هر چیز و هر کس در دست خود شما است، و هر گونه تغییر و دگرگونى در خوشبختى و بدبختى اقوام در درجه اول به خود آنها بازگشت مى کند، شانس و طالع و اقبال و تصادف و تأثیر اوضاع فلکى و مانند اینها هیچکدام پایه ندارد، آنچه اساس و پایه است این است که ملتى خود بخواهد سربلند و سرفراز و پیروز و پیشرو باشد، و یا به عکس خودش تن به ذلت و زبونى و شکست در دهد، حتى لطف خداوند، یا مجازات او، بى مقدمه، دامان هیچ ملتى را نخواهد گرفت، بلکه این اراده و خواست ملتها، و تغییرات درونى آنهاست که آنها را مستحق لطف یا مستوجب عذاب خدا مى سازد.
اصلاحات راستین و اصلاحات دروغین
با نگاهی گذرا به روایات و آیات و سیره عملی معصومین علیهم السلام دو نوع مصلح و اصلاح طلبی را می توان یافت. یکی از آن ها را با توجه به قرائن و شواهد قرآنی و روایی مصلحان صادق یا اصلاحات راستین و دیگری را مصلحان منافق و بالتبع اصلاحات دروغین نامگذاری کنیم.
پرچمداران اصلاحات راستین، انبیاء عظام، اولیاء الله و حضرات معصومین (علیهم السلام اجمعین) هستند که آخرین آن ها، جان جانان و ذخیره الهی منجی بشریت و مصلح کل(عج الله فرجه الشریف) می باشند.
مصداق بارز
می توانیم حرکت و نهضت امام حسین (ع) به عنوان محور اصلاحات راستین قلمداد نموده و به بررسی ویژگی های آن می پردازیم. آن چه دربیان هدف و فلسفه حرکت اصلاحی امام(ع) مبین واقعیات است، در وصیت نامه اش نمایان است:

بسم الله الرحمن الرحیم

هذا ما أوصی به الحسین بن علی إلی أخیه محمد بن الحنفیه إن الحسین یشهد أن لا إله إلا الله وحده لا شریک له و أن محمداً عبده و رسوله جاء بالحق من عنده و أن الجنه حق و النار حق و الساعه آتیه لاریب فیها و أن الله یبعث من فی القبور و أنی لم أخرج أشراً و لا بطراً و لا مفسداً و لا ظالماً و إنما خرجت لطلب الإصلاح فی امه جدی(صلی الله علیه و آله )……….
این وصیت حسین بن علی است به برادرش محمد حنفیه. حسین گواهی می دهد به توحید و یگانگی خداوند و این که برای خدا شریکی نیست و محمد(ص) بنده و فرستاده اوست و آئین حق (اسلام) را از سوی خدا (برای جهانیان) آورده است و شهادت می دهد که بهشت و دوزخ حق است و روز جزا بدون شک به وقوع خواهد پیوست و خداوند همه انسان ها را در چنین روزی زنده خواهد نمود. من نه از روی خودخواهی و یا برای خوشگذرانی و نه برای فساد و ستمگری از شهر خود بیرون آمدم؛ بلکه هدف من از این سفر، امر به معروف و نهی از منکر و خواسته ام از این حرکت، اصلاح مفاسد امت و احیای سنت و قانون جدم، رسول خدا (ص) و راه و رسم پدرم، علی بن ابی طالب(ع) است.
همان گونه که در فرمایشات آن حضرت قابل مشاهده می باشد، اصلاحات امام حسین(ع) در چارچوب معیارهای مشخص می باشد. از فرمایشات گهربار آن حضرت این گونه برداشت می شود که حضرت در همان آغاز هم انگیزه و اهداف اصلاح خویش را مشخص کرده و هم راه و روش دست یابی به اهداف را بیان می نماید تا هر گونه توهّم و توطئه و ایجاد کژی در نهضت و قیام غیر ممکن شود.

امام (ع) با تأکید بر سیره نبوی و علوی بر آن است تا معیارهای مشخص حرکت اصلاحی و انقلابی را بیان نماید تا بدین وسیله مصلحین دروغین بعد ها نتوانند سوار بر موج آن شده و جریان انحرافی در نهضت بوجود آورند.
شاخصه های مصلحان منافق و اصلاحات دروغین
حال لازم می آید که برای شناخت دقیق فلسفه وجودی اصلاحات نفاق به برخی از ویژگی ها و شاخصه های آن اشاره شود تا بیش از پیش با ماهیت این جریان نفاق آشنا شویم.
۱-شاخصه اصلی و اساس تفکر اصلاحات دروغین، دروغ اعتقادی آنان است. این گروه خود را معتقد به دین، آیین، مذهب و هنجارهای اسلامی می دانند در صورتی که ذره ای به آن اعتقاد ندارند، چرا که منافق در باطن کافر است. در سوره مبارکه بقره می خوانیم:
وَإِذَا قِیلَ لَهُمْ لاَ تُفْسِدُواْ فِی الأَرْضِ قَالُواْ إِنَّمَا نَحْنُ مُصْلِحُونَ (۱۱) أَلا إِنَّهُمْ هُمُ الْمُفْسِدُونَ وَلَـکِن لاَّ یَشْعُرُونَ (۱۲)سوره مبارکه بقره
۲-دومین ویژگی بارز این گروه، عدم صراحت و شفافیت در گفتار و بیان است. اینان از واژه هایی استفاده می کنند که دارای ابهام و ایهام بوده، چرا که بتوانند منویات درونی خود را مستور سازند. حیات این گروه ایجاب می کند تا اهداف و اغراض خود را آشکارا و روشن بیان نکنند و حتی در صورت تمسّک به آیات از آیات متشابه اسفاده می کنند.
۳- مصلحین منافق انسانی دو شخصیتی و دو هویتی هستند. درونی پلید و کفر آمیز و ظاهری زیبا و موجه دارند. همواره تشویش خاطر و اضطراب دارند. بسیار مراقبت می کنند تا باطن پلیدشان آشکار نگردد.
۴- جریان نفاق، جریانی فرصت طلب، بزدل و ترسو است. ریسک پذیر نیستند، فلسفه وجودی آنها حکم می کند تا از مواهب و امکانات دنیوی نهایت استفاده را ببرند بدون این که هزینه آن را بپردازند.
۵- مصلحان منافق، دنیا طلب و عافیت گرا می باشند، زیرا آن ها هرچند به ظاهر مسلمان هستند اما اعتقادی به معاد ندارند. بنابراین تمام همّ و غمشان دنیاست.
۶- از دیگر خصوصیات مدعیان اصلاحات، عدم پایبندی به اصول و ارزش هاست. چه بسا ممکن است شعارهای ارزشی بدهند، ولی لازمه این شعارها که استقامت و پایداری و پرداخت هزینه های نفسانی و مادی است را تقبل نمی کنند بنابراین اهل معامله و سازش هستند.
۷- تعارض و تناقض در گفتار و رفتار مصلحن دروغین نمایان است. آنها پایبندی و التزام عملی خود را نسبت به آرمان و ارزش و مقدسات اعلام می نمایند در حالی که هنوز جوهر قلمشان خشک نشده، همه آن را زیر پا می گذارند.
۸- این گروه ادعای اصلاحات دارند در صورتی که گفتار و رفتارشان در جامعه موجد افساد است و طرح و برنامه هایشان باعث تخریب و موجب نابودی بخش هایی از جامعه و حکومت می گردد.
۹- مصلحین منافق به واسطه شدت کینه و حسادت و معصیت، قدرت تشخیص حقّ از باطل را نداشته و گفتار و رفتار فساد آفرین خود را واقعی می پندارند.
۱۰- مدعیان اصلاحات جماعتی هوچی گر، شایع ساز و شایعه پراکن هستند و همواره تلاش دارند امید مردم را به یاس و نومیدی تبدیل کنند.
۱۱-این گروه سوگند به مقدسات راسپری برای رسیدن به خواسته های خود قرار می دهند.
۱۲-مصلحین دروغین، سخنورانی ماهر وزبر دست هستند و شعار هایی مطابق فضای عمومی جامعه می دهند، لذا سخنانشان با استقبال گرم روبرو می گردد. در صحنه های حساس جامعه حاضر هستند و برای هر مشکل و بحران، راه حلّی در آستین دارند. ساختار شکنی در گفتار و رفتار آنان نمود واقعی دارد.
۱۳- مصلحین منافق با شعار اصلاحات و ترمیم روش های ناکارآمد، اصول و ارزش های انقلاب را هدف قرار می دهند و در صدد نابودی آن ها هستند. همان گونه که عرض شد به عنوان هرس در صدد خشکاندن ریشه درخت هستند.
۱۴- شیطان در ذهن و دل آنان لانه کرده و مجاری ادراکی آنان را به تسخیر خود درآورده است. بنابراین سخن گوی دشمن در جامعه هستند و برای جلب رضایت آنان دست به هر کاری می زنند. آن ها یک چشم به داخل جامعه اسلامی دوخته تا نقاط ضعف و آسیب ها را در بوق و کرنا بدمند و با چشمی دیگر به دشمان خارجی چشم دوخته اند تا مطابق میل و رفتار آنان سخن بگویند و عمل کنند.
وَمَثَلُ الَّذِینَ کَفَرُوا کَمَثَلِ الَّذِی یَنْعِقُ بِمَا لاَ یَسْمَعُ إِلاَّ دُعَاءً وَنِدَاءً صُمٌّ بُکْمٌ عُمْیٌ فَهُمْ لاَ یَعْقِلُونَ سوره بقره آیه۱۷۰
۱۵- مصلحین منافق هم چون بازیگرانی هستند که سوت، کف و هیاهوی دشمن آن ها را به وجد می آورد و انرژی و نشاط آن ها برای تداوم کارشان مضاعف می گردد. آن ها به علت دشمنی و ستیز با اصل نظام، از شکست جامعه و تحریم ها و هر چیز دیگری که مردم را به ستوه آورد، خوشحال و راضی هستند.
۱۶- از پیروزی و پیشرفت جامعه اسلامی در عرصه های گوناگون اعم از فرهنگی، ورزشی، سیاسی و اقتصادی و… به شدت ناراحت می شوند. گویی از حسادت و حقدی که نسبت به نظام اسلامی دارند، نزدیک است قالب تهی نمایند و به درک واصل شوند.
(یَکادُ الْبَرْقُ یَخْطَفُ أَبْصارَهُمْ کُلَّما أَضاءَ لَهُمْ مَشَوْا فیهِ وَ إِذا أَظْلَمَ عَلَیْهِمْ قامُوا وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ لَذَهَبَ بِسَمْعِهِمْ وَ أَبْصارِهِمْ إِنَّ اللَّهَ عَلی‏ کُلِّ شَیْ‏ءٍ قَدیرٌ.سوره بقره آیه مبارکه ۲۰)
۱۷- این گروه منافق سر سفره اسلام و انقلاب نشسته اند و به مقام وزارت و وکالت نیز رسیده اند. این سفره که از مجاهدت امام (ره) و شهداء مردم همیشه حاضر در صحنه و انقلابی آماده گردیده، از آن تناول می کنند اما به آرمان های انقلاب و امام راحل و شهداء خیانت می کنند. آن ها مصداق کامل نمک می خورند و نمک دان می شکنند، هستند.

مصداق تاریخی
جریان نفاق در مدینه النبی شکل گرفت. منافقان هرگاه خواستند عرصه جامعه اسلامی را جولانگاه خویش قرار دادند. اما آیات وحی هم چون صاعقه بر سر آن ها فرود آمد و پیامبر مکرم اسلام(ص) آن ها را مهار نمود. لیکن با خاموش شدن پرتو وحی آنان به جولان پرداخته و در جامعه اسلامی بلوا و آشوب را آغاز کردند.
در کشور عزیز اسلامی مان ایران نیز، در زمان رهبری امام خمینی(ره)، به تأیید خودشان در مناظره ها و سخنرانی ها، با این که با تصمیمات حضرت امام ناراضی بودند اما جرأت ابراز مخالفت نداشتند. با رحلت ملکوتی امام(ره) و در دوران رهبری امام خامنه ای(حفظه الله) عقد و حسادت و کینه ها را نسبت به امام و آرمان های انقلاب ابراز داشته و شروع به توطئه در جامعه اسلامی نمودند.

دوستانی که تا دیروز بنا به مصلحت کنار امام بودند امروز بنای طغیان و ناسازگاری را شروع کردند. اما در سایه لطف خداوند و به برکت حضور رهبری مقتدر و فرزانه و هوشمندی ملت عزیز ایران تمامی توطئه ها خنثی گردید.
مصلحین دروغین از دیدگاه امام علی(ع):
امام علی (ع) پس از رسیدن به خلافت در اولین خطبه ای که ایراد می فرمایند، خطر جبهه نفاق را بیان نموده، تا آحاد جامعه این گروه را شناخته و در دام آن ها نیفتند. امام علی(ع) در معرفی این گروه می فرمایند:
منافقان گروهی هستند که در هرجایی عضوی برای روز مبادا دارند. و برای هر حادثه گریه نقد و دروغین دارند، برای هر تاریکی، چراغی آماده دارند و برای نفوذ در دل هر کسی یا خانه ای رابطی دارند. به نظر می رسد امام علی (ع) در این جا به چهره اجتماعی و تشکیلاتی آن ها اشاره دارند، یعنی این که جریان نفاق در نهاد و سازمان ها مهره هایی دارد که با استفاده از آن ها و طرح و برنامه هایی هدفمند، بحران های تشکیلاتی را پشت سر می گذارند. یعنی جریان نفاق برای تسخیر نهادها وسازمان های کلیدی، نقشه ای هوشمند دارد.
شایسته است در برابر آموزگار بشریت، پیشوای متقیان، مولای موحدان، زانوی ادب به زمین نهاده و درسی از ورای تاریخ را از آن حضرت بیاموزیم.
می گویند مردی در یکی از جنگ ها به منظور یاری پای در رکاب آن حضرت از خانه بیرون می آید. در میدان نبرد هر دو گروه را در حال نماز می بیند. قلبش می لرزد. پایش سست می شود. شکّ و تردید وجودش را فرا می گیرد. با خود می اندیشد: چه کسی حقّ است؟
بناچار دغدغه خود را با مولا در میان می گذارد. و اما شاخصی برای تشخیص حقّ و باطل در برابر دیدگان بشریت قرار می دهد. حضرت می فرمایند: عیب کار تو آن است که شخصیت را و افراد را اصل و میزان قرار داده ای و حق را با آن می سنجی در حالی که باید حق را میزان و شاخص قرار داده و افراد و شخصیت را با آن سنجید.
امام از ورای تاریخ دست من و شما را می گیرد و می فرماید ای مسلمان ایراد کار شما این است که شما بزرگان اجتماع را ملاک و معیار حق بودن قرار داده اید، به تعبیر خودمانی تر آقا زاده ها شاخص و ملاک نیستند. باید آقا و آقا زاده ها را با ارزش های اسلامی سنجید و قضاوت نمود.
و اما پایان سخن، در دنیایی که هر یک از مکاتب بشری مدعی اصلاح بشریت هستند، دین مبین اسلام مدعی اصیل اصلاح در فرد و جامعه، به جهت برخورداری از آموزه های اصیل، بر گرفته از کتاب خدا و قول و فعل معصومین (ع)وسنت، محکم ترین دستاویز برای نجات از گرداب نادانی وجهالت است. برخورداری از مبانی فکری و نظری علمی و عقلانی، این مهمّ را ثابت می کند، اسلام اصیل و ناب محمدی(ص)، با شایستگی، تمامی تلاش هدفمند خود را، برای سعادت و خوشبختی و اصلاح بشریت به کار گرفته است.