مردم دیلمان پناهگاه سادات علوی/ نگین سبز شهر رشت، فاطمه اخری سلام الله علیه

به گزارش درسیاهکل به نقل ازگیل بانو، بقعه خواهر امام رضا علیه السلام شهر رشت منسوب است به «فاطمه اخری» دختر موسی کاظم و خواهر امام رضا علیه السلام دررشت می باشد.

 بقعه خواهر امام، واقع در محله خواهر امام در رشت قراردارد. در این بقعه سراسر نوروجود حضرت فاطمة الاخری خفته است. ایشان آخرین نفر از فواطم اربعه است. توضیح اینکه چهار امامزاده به نام فاطمه وجود دارند.

اول فاطمة الکبری یا حضرت معصومه(س) که در قم دفن است. دوم: فاطمه الوسطی در اصفهان. سوم: فاطمة الصغری در باکو. چهارم: فاطمة الاخری در رشت.

علامه مجلسی به پیروی از سبط ابن جوزی در کتاب ارزشمند «بحار الانوار»از فواطم اربعه یاد کرده است و در مورد فاطمه اُخری می نویسد:

« و فی رشت مزار یــُـنسـَـب إلی فاطمة الطاهرة أخت الرّضا(علیهما السّلام)»

و در رشت مزاری است که به فاطمه طاهر،خواهر امام رضا(علیهما السلام)منسوب است.

در باور مردم گیلان، وی به همراه برادرانش سید جلال الدین اشرف و میر شمس الدین(ع) به گیلان مهاجرت کرد و در زمان حکومت سیّد در رشت، از دنیا رفته است.

آیت الله شیخ محمّد مهدوی در کتاب “سادات متقدمه گیلان “خود درباره این موضوع چنین می نویسد:

فاطمه بنت موسی بن جعفر معروف به فاطمة اخری و مشهور به خواهر امام، یا به همراه برادرش سید جلال الدین اشرف به گیلان آمده و یا بعد از کشته شدن حضرت رضا(ع)، به دیدن برادر خود به گیلان آمده و در همان وقت و یا قبل از سید جلال الدین اشرف، وفات کرده و در این مکان دفن شده است.

برخی از محققان همانند مؤلف کتاب طرائق الحقایق در جلد سوم، صفحه ۲۸۴ کتابش ، از این امامزاده یاد کرده است و می گوید: چهارشنبه دهم رجب سنه ۱۳۰۴ قمری در رشت به زیارتگاه خواهر امام، مزار فاطمه همشیره رضا(ع) رفتم و در حاشیه همان صفحه می نویسد: فاطمه بنت موسی بن جعفر(ع).

وی متولد سرزمین عربستان شهرمدینه منوره است. وقتی برادرایشان حضرت احمد بن موسی در اوایل قرن سوم به قصد دیدار برادر بزرگوارش حضرت امام رضا علیه لسلام رهسپار ایران شد و در این مسافرت بنا به احتمال قوی ، یکی از همراهان آن حضرت ، بی بی فاطمه اخری، یا خواهر امام بوده است.

خانواده:

پدر: حضرت امام موسی کاظم علیه السلام

برادر: امام رضا علیه السلام

مادر:-

خواهر:حضرت معصومه(ع)(فاطمه کبری)،فاطمه وسطی،فاطمه صغری(مزار:اذربایجان شوروی سابق)
همسر:-
فرزندان:-

شهرت ولقب بانو:

شهرت:خواهر امام(ع) لقب: طاهره

 دوران زندگی بانو:

دلایل هجرت به دیلم و رشت:

دیلمیان به دلیل موقعیت طبیعی قلمرو خود که دارای راه های صعب العبور و کوه های بلند و جنگل های انبوه بود و نیز با پایداری و استقامت و دلاوری مردان سلحشور خویش توانستند تا ۲۵۰ سال بعد از حمله اعراب در برابر لشکریان مقتدر خلفای بغداد مقاومت و از ورود آنان به سرزمین خویش جلوگیری کنند.

در این زمان سرزمین سرسبز گیلان و دیلمان، مأمن و پناهگاه علویان ستمدیده ای گردید که به سبب جور و ستم خلفای بغداد و کارگزاران آنها، مأوا و مسکن خود را رها ساخته و فرار کرده بودند.

مهاجرت سادات علوی به نقاط امن دیلمان و طبرستان علت های مختلفی داشت؛ از جمله در این مناطق به جهت موقعیت جغرافیایی خاص خود، وقوع جنگ، لشکرکشی و تصرف در آن از سوی خلفای جور امکان پذیر نبود و از طرفی هم مردم در انتخاب دین و مذهب در مناطق حکومت حاکمان محلی تا حدودی آزادی داشتند.

از سویی دیگر، مردم دیلمان خصوصاً سرداران دیلمی که عباسیان را دشمن می داشتند، با پناه دادن سادات علوی، آنان را تحت حمایت خویش قرار می دادند و وسایل زندگی و معیشت آنان را فراهم می ساختند. پناهندگان و سادات جلیل القدر نیز بر اثر معاشرت با مردم دیلمان، آنها را تحت تأثیر قرار دادند و با تعالیم دین مبین اسلام آشنا ساختند.

وجود زیارتگاه های متعدد در گیلان نشان می دهد که این سرزمین همواره مورد توجه امامزادگان و سادات علوی بوده است و مردم نوع دوست گیلان نیز آنها را حمایت و پشتیبانی می کردند . امروز نیز آرامگاه آنان مورد احترام و زیارتگاه مردم این سامان است.

پس می توان ازجمله دلایل هجرت فاطمه اخری رااینچنین برشمردکه:

خفقان ، ظلم و شکنجه و آزار و اذیت عمال خلفای عباسی .

استقبال و احترام ایرانیان به فرزندان و فرزند زادگان ائمه اطهار علیهم السلام بویژه مردم دیلم (گیلان)

دور بودن منطقه ایران از دست خلفای عباسی .

تشکیل حکومتهای اسلامی مستقل در بعضی از مناطق ایران .

دیدار از امام رضا علیه السلام .

زندگی در سایه امام رضا علیه السلام همراه با امنیت و آرامش .

به هرحال ، حضرت احمد بن موسی علیه السلام در اوایل قرن سوم به قصد دیدار برادر بزرگوارش حضرت امام رضا علیه السلام رهسپار ایران شد و در این مسافرت بالغ بر ۱۲۰۰ نفر از امامزادگان و ذراری ائمه علیهم السلام، ایشان را همراهی می کردند. بنا به احتمال قوی ، یکی از همراهان آن حضرت ، بی بی فاطمه اخری علیها السلام ، همین خواهر امام می باشد .

پس از به شهادت رسیدن حضرت احمد بن موسی علیه السلام هر یک از اصحاب حضرت شاهچراغ و امامزادگان ،به مناطقی فرار نموده اند که در این میان می توان ، ورود حضرت خواهر امام و جمع دیگری از امامزادگان را به منطقه دیلم و رشت نام برد .

از آنجائی که اکثر مورخین، هجرت و شهادت حضرت شاهچراغ را در سنه ۲۰۳ هـ.ق نوشته اند ؛ لذا ورود حضرت خواهر امام به منطقه دیلم را می توان در این سال دانست که در این هنگام آن حضرت سنی بالغ بر ۲۴ سال داشته است .

 دلایل شهرت فاطمه اخری به خواهرامام:

اول اینکه از نظر راحتی و سهولت در گفتار در عرف و به جهت اینکه حضرت” فاطمه اخری” خواهر امام رضا علیه السلام هستند به این نام مشهور شده است، دیگر اینکه شاید تاریخ بناء بقعه و یا تعمیر آن بر شخصیت مدفون در بقعه شهرت بیشتر پیدا کرده باشد.

مثل بقعه حضرت علی بن جعفر علیه السلام در قم که به (دربهشت) شهرت دارد و حال آنکه تعمیر بقعه آن در سال ۷۱۲ ه.ق بود که طبق حروف ابجد می شود(دربهشت) . همه ساله تمامی مراسمهای مذهبی از قبیل اعیاد، شهادتها و غیره در حرم مطهر فاطمه اخری (س) رشت برگزار می شود.

بارگاه مبارک ایشان در شهرستان رشت و در منطقه “خواهر امام”در درنزدیکی مسجدسوخته تکیه خیابان” شهیدمطهری” واقع است.

 پیش از بازسازی حرم ایشان،در سر در ورودی حیاط بقعه که از آجر های لعاب دار چیده شده است ، ابیات زیر بر کاشیهای آن مسطور بود که جهت توصیف بقعه فاطمه اخری (ع) ، سروده شده و سراینده ی آن معلوم نمی باشد. متأسفانه بر اثر توسعه ی حرم این اشعار و کاشیهای آن مفقود شدند.

یا رب بنای کیست مر این طاق بی نظیر؟
کز رفعتش سپهر معلق بّود قصیر
بر می دهد بهشت نشان جدول درش
شنگرف آفتابِ فلک ، سوده بر حریر
ماهش اگر به طوف بیاید به پای خویش
دست ادب ، ز بام سپهرش کشد به زیر
در حیرتم که بانی این آستانه کیست
کز آب خضر کرده گلش را مَلک خمیر
مانا که هست باعث این طاق و این بنای
در این بهشت بقعه که خاکش بُود عبیر
سلمان روزگار ، شریعتمدار دهر
کز اوج عرش بگذردش پایه ی سریر
تاریخ این بنای که چون ضوء آفتاب
تا روز رستخیز نباشد خلل پذیر
پرسیدم از خرَد که چه باشد به لوح نور
با آب زر نوشتبه اسقاط یا صغیر
نامه باب معانی به جرم قلم بکش
روزی که مرغ و مور کشد از جگر صفیر

این آرامگاه در گذشته معروف به «امامزاده لال شوی» بود و ظهیرالدین مرعشی در کتاب «تاریخ گیلان و دیلمستان» که در اواخر قرن ۹ هجری نوشته شده، از این بقعه با همین نام یاد کرده‌است. ظاهراً علت این نامگذاری مربوط به نحوه کشف این مزار بوده‌است.

سپس در دوره ناصری در سال ۱۲۸۲ ه. ق، ملا حسنعلی حسنی در ایام حکومت قاسم خان والی بنای بقعه بزرگی را در این مکان با صحن و ایوان و مسجد و سرداب آغاز کرد که پس از مرگ او به پایان رسید و تصویر آن در کتاب‌های جهانگردان و اروپایی‌ها به چاپ رسیده‌است.

حاجی ملا رفیع شریعتمدار (مجتهد و متمول تراز اول گیلان در عهد ناصری) در آخرین سال حیات خود یعنی در ۱۲۹۲ ه. ق برای این بقعه سردری ساخت که هنوز پابرجاست.

این بقعه در دوره قاجار محل بست نشینی مقصرین بوده و در دوره مشروطه محل تحصن و تظاهرات مردم به شمار می‌آمده‌است.

وهم اینک این بقعه درحال بازسازی است.