جریان شناسی سیاسی انتخابات ۹۶

درسیاهکل/مهدی خورسند(روزنامه‌نگار): کمتر از ۱۴ ماه به انتخابات ریاست‌جمهوری دوزادهم نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران مانده است. در این نوشتار سعی داریم تبار جریانات مختلف و مدعی در انتخابات آینده ریاست‌جمهوری را بررسی کنیم.
«نگارنده در این نوشتار تلاش دارد با ترسیم فضای واقعی جامعه، تحلیلی از شرایط ۱۴ ماه آینده کشور را ارائه کند. البته ذکر این نکته مهم است که این تحلیل، نظر و پیش‌بینی شخصی نگارنده می‌باشد.»
در حالی جامعه سیاسی ایران خود را برای رقابت انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۹۶ آماده می‌کند که معادلات مختلفی در مقابل سیاست‌مداران وجود دارد. وزن‌کشی سیاسی کشور پس از انتخابات مجلس شورای اسلامی و مجلس خبرگان رهبری، بسیاری از تحلیل‌گران را با این واقعیت روبرو کرد که قطب‌های انتخابات پیش‌رو، از دو وجهی به چند وجهی تبدیل خواهد شد.
به دو وجهی احمدی‌نژاد- روحانی که بسیاری از آن به عنوان رقبای اصلی انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۹۶ یاد می‌کنند، بسیاری از پیش‌فرض‌ها اضافه شده است. تلاش رسانه‌ای سه جریان اصلاح‌طلب، اعتدال و اصولگرا مبنی بر پیروزی در انتخابات اخیر مجلس شورای اسلامی و مجلس خبرگان رهبری هم نشان داد که هر سه جریان به صورت فوق‌العاده‌ای مصمم به سهم‌خواهی و رسیدن به کرسی ریاست جمهوری در سال ۹۶ هستند.
در این بین کفه سیاسی ترازوی مجلس شورای اسلامی برای انتخابات ۹۶ بسیار مهم است. چرا؟ پاسخ به این سوال باید از چند وجه مورد توجه قرار گیرد. جریان اصلاحات پس از اعتراضات به رد صلاحیت‌های فراوان نامزدهای مدنظر خود و طرح این ادعا که در کل کشور کمتر از ۵۰ نفر از آنها مورد تأیید قرار گرفته‌اند، در چرخشی ۱۸۰ درجه‌ای، پس از انتخابات مدعی شدند که اکثریت مجلس از آن آنهاست که البته در این بین نمایندگان حامی دولت که غالبا از طیف اصولگراهای سنتی و نزدیک به طیف هاشمی بودند را نیز در سبد خود جای دادند که این البته کذب ادعای آنها در انتخابات هیأت رئیسه، انتخاب هیأت رئیسه کمیسیون‌های تخصصی مجلس و مسئولیت‌های مهم مجلس شورای اسلامی مانند مرکز پژوهش‌ها خودش را نشان داد و شاخص‌ترین فرد این جریان که محمدرضا عارف است، بدون داشتن هیچ مسئولیتی تنها به عنوان نماینده تهران در مجلس، خدمت خواهد کرد.
طیف دیگری هم هست که به اعتدالیون یا حامیان دولت مشهور هستند. از نظر نگارنده این طیف تقریبا حدود ۴۰درصد نمایندگان مجلس را تشکیل می‌دهند. همراهی و میانداری علی لاریجانی رییس مجلس دهم در این جریان، جریان اعتدال را به جریانی تأثیرگذار و قوی در مجلس بدل کرده است. اصولگرایان نیز در این پازل مجلس، نقش موثری دارند. رأی آوری نامزدهای شاخص منتسب به جریان دولت قبل که اکثرا از وزرا و روسای ستادهای احمدی‌نژاد بودند نیز قابل توجه و چشمگیر بوده است و نشان از اقبال مردم به معدود نمایندگان منتسب به این جریان دارد.
شاخص‌های دیگری هم برای عرض اندام جریان‌ها، بیان شده منجمله اینکه اصلاح‌طلبان مدعی هستند که با رأی‌آوری هر ۳۰ نفر آنها در تهران، آنها بسیار تأثیرگذار هستند که البته مثال نقضی هم در این مورد وجود دارد که همین چند روز پیش اتفاق افتاد و آنهم رأی مردم بریتانیا به جدایی انگلستان از اتحادیه اروپا بود. با اینکه مردم لندن اکثرا به ماندن انگلیس در این اتحادیه رأی دادند ولی رأی غالب مردم این کشور به جدایی از اتحادیه اروپا بود و نشان داد که همانطور که لندن کل انگلیس نیست، تهران نیز کل ایران نیست.
این مقدمه از این جهت ضروری بود که نشان دهیم جامعه ایران در جمعیت غالب خود هنوز به ارزش‌ها و معیارهای جریان‌های سنتی خود پایبند است. البته در ادامه برای اثبات این ادعا نیز به تشریح ادله ارائه می‌دهم.
حال به انتخابات پیش رو برسیم و جریان‌های مدعی رسیدن به کرسی ریاست‌جمهوری سال ۹۶٫
اولین طیفی که می‌توان از آن نام برد، جریان دولت فعلی یا دولت اعتدال به ریاست‌ حجت‌الاسلام دکتر حسن روحانی است. روحانی که در یک سال باقی مانده از عمر دولت خود با تغییر رییس سازمان صداوسیما، ابزار رسانه ملی را هم در کنار خود می‌بینید از نظر بسیاری از کارشناسان محتمل‌ترین گزینه برای ریاست‌جمهوری دولت دوازدهم است. موضوعاتی مانند موفقیت در برجام، تورم تک رقمی، گشایش ارتباط با اروپا و… می‌تواند شعارهای مورد انتظار از این دولت در انتخابات پیش رو باشد. البته دولت یازدهم برای ادامه راه خود مشکلات اساسی را پیش رو دارد. دولت در طول عمر خود تمامی تخم مرغ ها را در سبد مذاکرات گذاشت و تقریبا همه ابعاد اقتصادی، سیاسی و اجتماعی کلان کشور را وابسته به مذاکرات و گشایش در آن دانست تا جایی موضوع آب خوردن مردم را به این موضوع مرتبط کرد. انتظار گشایش از برجام که با بوق و کرنای فراوانی همراه بود؛ عملا با خوی استکباری ۱+۵ علی‌الخصوص آمریکای جهانخوار تیر ایران جهت دسترسی به منافع حاصل از برجام را به سنگ زده است.
تقریبا همه کارشناسان اقتصادی هم بر این باورند که تک رقمی شدن تورم به دلیل رکود شدیدی است که بر اقتصاد ایران حاکم است. طبق یک اصل در اقتصاد، رکود و تورم رابطه عکس دارند که با کاهش یکی، دیگری افزایش می‌یابد و همان اقتصاددانان هم معتقدند در شرایط اقتصاد ضعیف، برای سرپا ماندن کشور، باید تورم را به جان خرید تا کسب و کار در کشور رونق داشته باشد. رکود شدید و تعطیلی کارخانه‌ها و مانور تبلیغاتی رسانه‌های منتقد دولت کار را برای ادامه راه سخت کرده و دولت نیز از این ناحیه بشدت مورد فشار است و احساس خطر کرده تا جایی که رییس‌جمهور در ضیافت افطار با وزرا و استانداران، از آنها می‌خواهد کمربند کار و تلاش را برای ۱۴ ماه پیش‌رو محکم‌تر ببندند. دولت با مشکلات زیادی ربرو است نقدهای اساسی سیاسی و اقتصادی به عملکرد دولت آقای روحانی وارد است و این را خودشان کاملابر آن واقفند.
احمدی‌نژاد و گفتمان عدالت محور، جریان عمده و تأثیرگذار دیگری است که مهم‌ترین رقیب دولت فعلی محسوب می‌شود. بازگشت به جریان اصیل انقلاب، انتقادهای اساسی به مذاکرات هسته‌ای با تکیه بر احساسات عقلانی مردم، ترویج ساده‌زیستی و تکیه بر اقشار کم‎درآمد و ضعیف جامعه، بیان شعارهای انقلابی و عامه‌پسند و… از شعارهای این جریان می‌تواند باشد. انتقادات چالشی احمدی‌نژاد برای بسیاری از نامزدهای انتخابات ۹۶ می‌تواند دردسرساز و مشکل‌ساز شود. حملات تند دولتی‌ها به احمدی‌نژاد نیز در همین راستا تحلیل می‌شود. بیان تند و صریح این نامزد احتمالی انتخابات پیش‌رو شاید خواب را بر هر کدام از کاندیداها آشفته کند. این جریان با بدنه اجتماعی از مردم مستضعف و اقشار ضعیف جامعه، جایگاه مناسبی از لحاظ آرای سفید به خود اختصاص خواهد داد.
اصولگرایان؛ این طیف فکری در کشور که تقریبا با توجه به شکستی که در تهران از جریان اصلاحات متحمل شده، رو به درونگرایی و تفکر آورده و تقریبا موضع مشخصی برای انتخابات ۹۶ ندارند و یا حداقل اینکه تاکنون اعلام موضعی از افراد شاخص این جریان رسانه‌ای نشده است. طبق گمانه‌زنی‌هایی که اخیرا در فضای سیاسی کشور صورت گرفته، از محمدرضا باهنر و سعید جلیلی به عنوان گزینه‌های احتمالی این جریان نام برده می‌شود. البته به گمان نگارنده، اگر طبق پیش‌بینی‌ها، احمدی‌نژاد پا به عرصه انتخابات بگذارد، کاندیداهای جریان اصولگرایی یا به نفع وی کنار می‌کشند یا اینکه رقابت جدی‌ای با احمدی‌نژاد نخواهند کرد.
جریان اصلاحات جریان دیگری در عرصه انتخابات پیش‌رو خواهد بود. این جریان که پس از عدم همراهی دولت برای رسیدن به کرسی ریاست مجلس، دل پری از دولت فعلی دارد، قطعا خود را برای انتخابات ۹۶ آماده می‌کنند. جریان اصلاحات مدعی است که دولت فعلی با پا گذاشتن بر شانه‌های آنها به کرسی ریاست رسیده و باید در انتخابات مجلس این محبت آنها راجبران می‌کرد که این اتفاق از سوی دولت اعتدال رخ نداد و نماینده شاخص این جریان یعنی محمدرضا عارف به هیچ مهمی در مجلس دهم دست نیافت. بسیاری از گمانه‌زنی‌ها از آماده شدن عارف برای رقابت با روحانی خبر می‌دهند و معتقدند که اینبار دیگر عارف کنار نخواهد کشید. این جریان که اخیرا با هشدارهای اقتصادی و سیاسی به دولت، نشان داده‌اند که با حضور در صحنه، انتقادهای اساسی به دولت وارد خواهد کرد. البته باید منتظر تابوشکنی این جریان در ارائه شعارهایشان باشیم تا بتوانند رأی‌های خاموش جامعه و تا حدی آرای خاکستری را با خود همسو کنند، شعارها و وعده‌هایی چون رفع حصر و ارتباط نزدیکتر با آمریکا از این دست هستند.
دکتر قالیباف شهردار تهران نیز فرد شاخص دیگری است که زمزمه‌های دال بر حضور وی در عرصه انتخابات ۹۶ به گوش می‌رسد. قالیباف اصولگرا با حلقه مشاورین اصلاح‌طلب رادیکال، که بسیاری وی را رییس‌جمهور دوره یازدهم می‌دانستند و با بی‌احتیاطی در مناظره‌های انتخاباتی عرصه را برای به قدرت رسیدن روحانی مهیا کرد، رایزنی‌هایی را برای گرفتن چراغ سبز جریان‌های مختلف جهت حضور پرقدرت در انتخابات آتی فراهم می‌کند. البته این گمانه‌زنی وجود دارد که با عدم موفقیت دوباره قالیباف در این انتخابات، وی به پایان عمر سیاسی خود برسد و تنها ردایی در حد یک شهردار کلانشهر برایش دوخته شود.
هر کدام از جریان‌های فوق، با تلاش برای گنجاندن لیست خود در پارلمان، زمینه را برای انتخابات ۹۶ آماده کرده‌اند که نمایندگان طیف‌های مختلف وزنه بسیار مهمی برای این نامزدها در استان‌های و شهرستان‌های کشور محسوب می‌شوند. اهمیت مقدمه ابتدایی در اینجا مهم است که هر نامزد انتخابات ریاست‌جمهوری اگر حامی بیشتری در مجلس و استان‌های مختلف داشته باشد قطعا در مسیر کسب آرای عمومی اقبال بیشتری را خواهد داشت.
درصورت عبور کاندیداهای فوق از فیلتر شورای نگهبان، به گمان نگارنده، رقابت اصلی بین افراد و طیف‌های ذکر شده خواهد بود که از جهات مختلف رقابت پرشوری را شاهد خواهیم بود و معتقدم طیف‌بندی‌های سیاسی پس از اتمام ماه مبارک رمضان خود را برای کارزار انتخابات ۹۶ آماده می‌کنند و طیف‌بندی‌ها خود را آشکارتر خواهد کرد.

انتهای پیام/