نگاهی به نمایش رقص روی یک‌پا

درسیاهکل/محمود فرضی نژاد: نگاهی به نمایش رقص روی یک‌پا به نویسندگی روزبه قیاثی و کارگردانی مصطفی غلامی با بازی ارشد امیر اسکندری؛
جنگ یا هر پدیده تاریخی دیگر در هر جامعه‌ای یک واقعیت است با خروجی‌های سیاسی و اجتماعی و پس‌ازآن نیز روند تکاملی خویش را طی می‌نماید. در دل این جامعه کسانی هستند که هردو دوران یعنی خود جنگ و پس از جنگ با پیامدهای آن مستقیم و ملموس‌تر ارتباط و دست‌وپنجه نرم کرده‌اند و روایتی مستند و زنده‌ای هستند که می‌توانند ما را با یک برهه‌ای از تاریخ پیوند زنند. مصاحبه، گفتگو و خاطره گویی یا نمونه‌های واقعی سربازانی چون یکتایی جانباز و آزاده و آسیب دیدگان جنگ چه روحی چه روانی و جسمی ورفتارهای عمومی آنان می‌تواند در خلق یک اثر ادبی به‌ویژه نمایشنامه مؤثر باشد، اما نباید در روایت گویی خود شیوه مصادره به مطلوب را در پیش گرفت بلکه باید با در نظر گرفتن علم روانشناسی با معیارهای علمی و ساختار شخصیت دراماتیک مناسبتی داشته باشد.
“”تخیل و رویای هنرمند می‌تواند مناسبات واقعیت‌ها و احساس و اعمال را تغییر بدهد ولی هر رمان افسانه‌ای یا خیالی هم بر مبنای واقعیت قرار دارد. مریخ نشینان اثر ولز یا سمندرها اثر چابک مظاهر طنزآمیز جامعه بشری هستند. سروانتس برای خلق شخصیت افسانه‌ای شوالیه اندوهگین می‌بایست معاصرینش را به حد کمال بشناسد. (ایلیا ارنبورگ)””
نمایش رقص روی یک‌پا نوشته روزبه قیاثی بر اساس روایت خاطرات سرباز یکتایی می‌خواهد یک واقعیت تاریخی گذشته را با نسلی که با دیدن کلیشه‌ها، دانای کل‌ها و بی‌اساس بودن عملکرد شخصیت‌ها داستان همواره مورد استهزا قرار می‌گرفت پیوند زند. زبانی به‌دوراز شعار، تقدس گرایی و به‌دوراز تز تحمیلی یک ایدئولوژی با طنزی متبوع و قابل‌هضم که خوش‌سلیقگی نویسنده متن را واگویِ می‌کرد. تئاتر جنگ مانند هرگونه تاتر دیگر نیازمند تحقیق و پژوهش است. اما نکته مهم‌تر دراماتیزه کردن یک واقعیت تاریخی است که باید قویتر از الگوی اولیه‌اش باشد. در متن با کلماتی چون آل، شطرنج، رودخانه، ترس، دروغ و امپراتوری مم تقی و جنگ برخورد می‌کنیم که می‌توانست با چیدمانی خوش‌رنگ‌تر به لایه‌های دیگری از کنش‌های جغرافیایی یکتایی بپردازد و روایت مؤلف، هرمنوتیک اثر را برازنده‌تر می‌نمود. صرف یک روایت ساده و عبور بی‌تأمل از قصه نبود.

خروجی و وردی هزارتوهای زندگی یکتایی و غلامرضا برخورد نمودن با مردی چون مم تقی کربلایی آغاز جدال و جرقه “چرایی” پیوند زندگی اهالی روستا با این مرد را در ذهن فراهم می‌کند. روایت زیست جسمی و روحی و روانی سرباز یکتایی است و مخاطب باید به دنبال زیست ذهنی نویسنده اثر باشد. البته در پاره‌ای اشاره‌های کوتاه و خوب‌صورت می‌گرفت و انتظار می‌رفت بیشتر شاهد آن باشیم. “آن‌سوی مرز، من انسانی دیدم شبیه من اما این‌همه تنفر از کجا آمده است؟”معمولاً جنگ‌ها ناعادلانه‌اند اما آنچه جنگ‌ها را عزتمند می‌نماید تصویر صادقانه‌ای از سوی سربازانی است که چنان در میان‌صحنه شطرنج حامی و مدافع قدرت‌های پشت خاک‌ریزند و تزریق یک تنفر را آرام آرام بر وجود خود می‌پذیرند.
به مهربان قیاثی و مصطفی علامی تبریک باید گفت در جهت جهش به‌سوی یک پژوهش و تجسم یک واقعیت تاریخی که لزوم آن شنیدن و شناخت است.، با همه این اوصاف توانسته بود تسلسل زمانی میان حوادث و ایجاد منطق داستانی را از یک روایت به‌خوبی به منصه حضور و ظهور برساند.
چیزی که کمی تو ذوق می‌زد اضافه گویی هایی بود که در محتوای آن نمی‌گنجید.” کمی بعد از آغاز” کارگردانی یک منولوگ یک‌ساعته باشخصیت‌های مختلف راه رفتن روی طنابی است که مراقبت از پرت شدن و ترس از ادامه و خسته شدن و از دست دادن تمرکز در طول مسیر قصه چالش‌برانگیز است که خوشبختانه مصطفی غلامی باتدبیر توانست با حداقل امکانات صحنه به‌وسیله یک‌تخت تا شو و یکپارچه سفید که پیله‌ای پروانه گون از لابلای شاخصاران و دشت‌ها و کوه‌ها و رودخانه‌ها هر آنچه دیده و شنیده و چشیده برای ما بازگو و زمان‌ها را با وحدتی منسجم به موجزترین شکل بیان نماید. اما در بعضی مواقع از روی بعضی از عناصری که در متن مهربان قیاسی هوشمندانه بیان‌شده بود به‌سادگی عبور می‌شد مثل “شطرنج” پویایی و عمل متقابل دونیرو که هرکدام برای مهار کردن نیروی غیرمنطقی و نگه‌داشتن این نیروها در چارچوب یک نظم در یک بستر سیاه‌وسفید درکنش‌اند. تنها به اسم وزیر و شاه بسنده شد.

از همه مهم‌تر انتخاب بازیگری بود که باصلابت و کنشی ژرف توانست از پس یک منولوگ یک‌ساعته نفس به نفس و چشم در چشم تماشاچی اوج و فرودهای خوبی داشته باشد و این کاروان را با چاووشی زیرکانه و هوشمندانه به مقصد برساند. کار متفاوتی از ارشد امیر اسکندری عزیز دیدم و امیدوارم با این پتانسیلی که دارند با انتخاب‌های درست نامی دیگر از بازیگران گیلانی در تئاتر کشور را شاهد باشیم. بار دیگر ما را با انتخاب خوبش غافلگیر نماید.
آرزوی پیروزی بیشتر برای دوستانم
مصطفی غلامی، ارشد اسکندری و روزبه غیاثی
انتهای پیام/